معاملات الگوریتمی یک ابزار نوین مبتنی‌بر تکنولوژی برای تسهیل و تسریع خریدوفروش در بازار سرمایه هستند. این معاملات در واقع ابزارهایی‌اند که با زبان‌های برنامه‌نویسی نوشته می‌شوند و مانند یک ربات معامله می‌کنند. مثل ربات بودن این ابزار نیز بسیار مهم است؛ زیرا درصد خطای انسانی، هیجانات و طمع را در معاملات تقریبا به صفر می‌رساند. این معاملات همان‌طور که از نامشان پیداست بر اساس الگوریتم‌های کدنویسی شده کار می‌کنند. پس بررسی الگوریتم‌های معاملاتی برای آشنایی با این سبک معاملاتی لازم است.
الگوریتم‌های معاملاتی به معامله‌گران این امکان را می‌دهند به‌صورت خودکار و با استفاده از کدهای برنامه‌نویسی، فرصت‌های مناسب در بازار را شناسایی و از آن‌ها برای کسب سود استفاده کند. انواع مختلفی از الگوریتم‌های معاملاتی وجود دارد که هر کدامشان اهداف و کارکردهای متفاوتی در معاملات بورس دارند و می‌توان آن‌ها را براساس اهداف و عملکرد، دسته‌بندی کرد.
الگوریتم‌های معاملاتی چطور کار می‌کنند؟
الگوریتم یک یا چند دستورالعمل لازم‌الاجراست؛ پس خریدو‌فروش‌های مبتنی بر آن هم دستورالعمل‌هایی از قبل تعیین شده‌اند که به‌صورت خودکار یا نیمه‌خودکار در بازار اجرا می‌شوند. به‌عبارت دیگر الگوریتم‌ها براساس برنامه‌های مدیریتی تعیین‌شده توسط سرمایه‌گذاران کار می‌کنند. معاملات الگوریتمی امکان اجرای معامله با سرعت زیاد و در حجم بالا که توسط انسان عملا غیرممکن است را به ما می‌دهند.
انواع الگوریتم‌های معاملاتی
در معاملات الگوریتمی انواع مختلفی الگوریتم وجود دارد که هر کدام با هدف خاصی در معاملات اجرا می‌شوند؛ بیایید انواع الگوریتم‌های معاملاتی را باهم بررسی کنیم.
طبقه‌بندی الگوریتم‌های معاملاتی براساس اهداف
الگوریتم‌های معاملاتی بورس براساس ویژگی‌هایی مثل زمان‌بندی معاملات، قیمت ابزار، حجم معاملات قابل اجرا و مدل ریاضی آن‌ها، دسته‌بندی می‌شوند. اما مهم‌ترین دسته‌بندی الگوریتم‌های معاملاتی با تمرکز بر هدف آن‌ها انجام می‌شود.
الگوریتم‌های اثر محور
هدف الگوریتم‌های معاملاتی اثر محور (Impact-driven)، کاهش تاثیر کلی بازار است. این الگوریتم‌ها به‌دنبال کاهش تاثیر معاملات بر قیمت دارایی هستند. در‌نتیجه، سفارشات با حجم زیاد را به سفارشات با حجم کوچک تقسیم می‌کنند و آن‌ها را در زمان‌های مختلف خریداری می‌کنند.
الگوریتم‌های میانگین موزون حجمی قیمت و الگوریتم‌های میانگین موزون زمانی قیمت از مشهورترین الگوریتم‌های اثر محور هستند.
الگوریتم‌های هزینه محور
کاهش هزینه‌های کلی معاملات هدف اصلی این دسته است. بنابراین این الگوریتم روی عواملی مانند اثر بازار، ریسک زمانی و روند قیمت متمرکز می‌شوند. هنگامی که مدیر سبد تصمیم به خریدوفروش می‌گیرد، ممکن است قیمت تمام شده معامله با قیمت زمان تصمیم‌گیری متفاوت باشد. در‌نتیجه، الگوریتم‌های معاملاتی هزینه محور (Cost-driven) به‌دنبال بهترین عملکرد با کمترین ریسک قیمت هستند.
الگوریتم‌های فرصت‌یاب
الگوریتم‌های معاملاتی فرصت‌یاب (Opportunistic) به‌دنبال کسب بالاترین سود ممکن از شرایط مطلوب بازارند. معاملات زوجی از جمله این الگوریتم‌هاست.
الگوریتم‌های تهاجمی
این دسته از الگوریتم‌ها برای اجرای سفارش با فوریت بالا طراحی شده‌اند. در واقع، هدف الگوریتم تهاجمی، تکمیل سفارشات در زمان کوتاه است. در الگوریتم‌های معاملاتی تهاجمی (Aggressive)، ریسک زمانی اجرای سفارش به حداقل می‌رسد؛ این امر می‌تواند قیمت تمام‌شده معامله را افزایش دهد. استفاده از این الگوریتم‌ها در بازارهایی با نقدشوندگی بالا توجیه دارد؛ در غیر این صورت هزینه تمام‌شده معامله فاصله معناداری از میانگین قیمت معامله و سود آن می‌گیرد.
الگوریتم‌های انفعالی
این الگوریتم همواره به‌دنبال فرصت مناسب برای تکمیل سفارشات بدون کوچکترین اثر بر بازار می‌گردد. مهم‌ترین هدف الگوریتم‌های معاملاتی انفعالی (Passive)، شناسایی نشدن است.
الگوریتم‌های سفارشات در گردش
هدف الگوریتم معاملاتی سفارشات در گردش (Working Order)، ایجاد توازن بین هزینه‌ها و ریسک اجراست. معروف‌ترین الگوریتم‌های اجرای سفارش، در این گروه قرار می‌گیرند.
الگوریتم‌های لغزش ناشی از اجرا
الگوریتم‌های معاملاتی لغزش ناشی از اجرا (Implementation Shortfall) به اختصار IS، معیاری برای اندازه‌گیری کل هزینه اجرای یک ایده سرمایه‌گذاری است که از تفاوت قیمت بین زمان تصمیم‌گیری و زمانی که ایده معاملاتی واقعا اجرا می‌شود، به‌دست می‌آید. در‌نتیجه، معامله‌گران تمایل دارند تا به‌منظور افزایش سود، افت لغزش از اجرا را تا حد ممکن پایین نگه دارند.
طبقه بندی الگوریتم‌های معاملاتی بر اساس عملکرد
الگوریتم‌های معاملاتی می‌توانند در بخش‌های مختلفی از فرایندهای اجرای معامله قرار بگیرند. به این معنی که با توجه به وظایف و کارکردهای خاص خود می‌توانند در هر یک از مراحل اجرای معامله، کار خود را آغاز کنند. بنابراین می‌توان آن‌ها را براساس عملکرد نیز به انواع زیر تقسیم کرد:
الگوریتم‌های سیگنال‌دهی
این الگوریتم‌ها، اطلاعات و دادههای مختلف بازار را به معامله‌گران ارائه می‌دهند و موجب بهبود روند تحلیل و تصمیم‌گیری آن‌ها می‌شوند؛ در‌نتیجه سودآوری معاملات را افزایش می‌دهند. معمولا الگوریتم‌های معاملاتی سیگنال‌دهی به‌تنهایی سودآور نیستند و باید در کنار ابزارهای دیگر استفاده شوند. اندیکاتورهای تحلیل تکنیکال مانند RSI یا Ichimoku از‌جمله الگوریتم‌های سیگنال‌دهی هستند.
الگوریتم‌های اجرای معاملات
هدف این دسته از الگوریتم‌ها، اجرای دستورات معامله‌گران است. به‌عبارت دیگر، معامله‌گر سهم‌های مورد‌نظر و موقعیت ورود یا خروج را انتخاب کرده و الگوریتم معامله را اجرا می‌کند.
به‌عنوان مثال، یک معامله‌گر حقوقی در بازار ایران با حجم بالایی از سرمایه تصمیم دارد پنج میلیارد تومان سهام شرکت ایران خودرو را در محدوده قیمتی مشخص بخرد. اگر درخواست خرید خود را به‌صورت یک‌جا و در یک زمان ثبت کند موجب تاثیرگذاری بر بازار می‌شود (Market Impact). بنابراین الگوریتم‌های اجرای معاملات، وظیفه تقسیم سفارشات بزرگ به سفارش‌های کوچک و اجرای آن‌ها در بازه‌های زمانی مختلف را دارد.
الگوریتم‌های مانیتورینگ
الگوریتم‌های معاملاتی مانتیورینگ، وظیفه پایش بازار را بر‌عهده دارند. سرمایه‌گذاران با استفاده از این الگوریتم، می‌تواند شرایط مورد‌نظر خود (بخشی از بازار) یا همه بخش‌های بازار را مانیتور یا بررسی کنند. این جست‌وجوها می‌توانند شامل بررسی، تشخیص و شناسایی نمادهای هم‌گروه یک سهم در هنگام باز شدن نماد آن، پایش صورت‌های مالی برخی نمادها در زمان اعلام اطلاعیه آن‌ها و دنبال کردن دائمی پیغام‌های ناظر بازار مربوط به نمادهای پرتفوی، باشند.
الگوریتم‌های پوزیشن تریدینگ
- الگوریتم کم بسامد: الگوریتم کم بساکد در ایران بسیار رایج است. این الگوریتم‌ها، سهم‌ها را با هدف نگهداری بلندمدت معامله می‌کنند. فرض کنید برنامه معامله‌گر نوسان‌گیری روزانه است. در این زمان الگوریتم کم بسامد به‌محض رسیدن صف فروش به شرایط از پیش تعیین‌شده، دستور را اجرا می‌کند و در قیمت‌های بالاتر‌ی که مشخص شده، سهم‌ها را می‌فروشد.
- الگوریتم پر بسامد: الگوریتم‌هایی که قادر به فروش سهم خریداری شده در فاصله زمانی پنج دهم ثانیه باشند را در دسته الگوریتم‌های پر بسامد قرار می‌گیرند. این الگوریتم‌ها می‌توانند هزاران معامله را در کمترین زمان و بیشترین سرعت و با هدف دریافت سود کم اما به تعداد زیاد، اجرا کنند و حاصل استفاده از آن‌ها کسب سود زیاد خواهد بود.
مزایای ستفاده از الگوریتم‌های معاملاتی چیست؟
شناسایی فرصت‌های مناسب سرمایه‌گذاری در بهترین و سریع‌ترین زمان ممکن، انتخاب بهترین نقاط ورود و خروج در معاملات، رصد و بررسی هم‌زمان تمامی بازارها، به حداقل رسیدن خطاهای انسانی در ثبت سفارش خرید یا فروش و استفاده از دادههای واقعی برای بررسی موفقیت استراتژی‌ها، مهم‌ترین مزایای استفاده از الگوریتم‌های معاملاتی‌اند.
اما توجه داشته باشید که حجم معاملات الگوریتمی می‌تواند روی نرخ‌های بازار تاثیرگذار باشد؛ بنابراین برای استفاده از آن‌ها، مقررات سخت و پیچیده لحاظ شده است. همچنین سفارشی‌سازی این ابزار محدودیت‌هایی دارد تا صاحبان آن‌ها جریان بازار را در دست نگیرند. مهم‌تر از همه، امکان خطای انسانی در کدنویسی الگوریتم، وجود دارد.