با اینکه بورس در تمام دنیا یک بستر جذاب برای کسب سود به‌شمار می‌رود اما محیطی هیجانی و پر از نوسان است. قطعا نوسانات معیاری مهم برای دوری بخش عمده سرمایه‌داران از این بازار به‌شمار می‌روند. سرمایه‌گذاران عموما به‌دنبال کسب سود منطقی و بی‌دغدغه هستند! چاره چیست؟ آیا این افراد نباید وارد بورس شوند؟ صندوق‌های سرمایه‌گذاری، راه‌حلی مناسب برای رفع این چالش‌اند. صندوق‌های سرمایه‌گذاری با تجمیع سرمایه‌های خرد، توسط نهادهای مالی ایجاد می‌شوند. مدیران صندوق با انتخاب ترکیبی از دارایی‌های کم‌ریسک، سرمایه سرمایه‌گذاران را تا حد امکان از نوسانات بازار در امان نگه می‌دارند. کم‌ریسک‌ترین این صندوق‌ها هم صندوق درآمد ثابت است. صندوق‌های درآمد ثابت با ریسک پایین و بازدهی پایدار در حال حاضر از محبوب‌ترین ابزارهای کسب سود در بازار سرمایه محسوب می‌شوند.
صندوق سرمایه‌گذاری چیست؟
صندوق‌های سرمایه‌گذاری با هدف تسهیل ورود افراد به بازار سرمایه و همچنین کاهش نوسانات و رفتارهای هیجانی در این بازار، ایجاد شدند. این صندوق‌ها به‌ویژه برای دو گروه کاربرد دارند: کسانی که سرمایه کمی دارند و به‌تنهایی قادر به تنوع‌بخشی به سبد دارایی‌هایشان نیستند و افرادی که تخصص یا زمان کافی برای معامله حرفه‌ای ندارند.
نهادهای مالی دارای مجوز با جمع‌آوری سرمایه‌های خرد سرمایه‌گذاران این صندوق‌ها را مدیریت می‌کنند و دارایی‌های تجمیع شده را در بازارهای مختلف مانند بورس، اوراق بدهی، طلا، سپرده‌های بانکی و…، سرمایه‌گذاری می‌کنند.
سرمایه‌گذاری در صندوق‌ها به معنی خرید واحدهایی از کل دارایی صندوق (AUM) است؛ بنابراین هر فرد به‌نسبت واحدهای تحت‌مالکیت خود در سود و زیان شریک خواهد بود. مدیریت صندوق توسط تیمی از متخصصان بازار سرمایه انجام می‌شود که با انتخاب ترکیبی متنوع از دارایی‌ها، ریسک سرمایه‌گذاری را تا حد ممکن کاهش می‌دهند.
مهم‌ترین مزایای صندوق‌های سرمایه‌گذاری تنوع دارایی‌ها، مدیریت حرفه‌ای، امکان سرمایه‌گذاری با پول کم، نقدشوندگی بالا، معافیت مالیاتی و کاهش ریسک است. به‌همین دلیل این ابزار را می‌توان شیوه‌ای مطمئن برای سرمایه‌گذاری غیرمستقیم در بورس دانست.
صندوق درآمد ثابت چیست؟
صندوق‌های درآمد ثابت همواره به‌عنوان گزینه‌ای امن و مطمئن برای سرمایه‌گذاری مطرح می‌شوند. سرمایه‌گذاری با ریسک پایین و سود قابل‌پیش‌بینی، مهم‌ترین ویژگی‌های این صندوق‌ها هستند. صندوق درآمد ثابت کم‌ترین ریسک را بین صندوق‌های سرمایه‌گذاری دارد و عملکرد آن تا حد زیادی قابل پیش‌بینی است. ساختار و ترکیب دارایی، اصلی‌ترین نکته در خصوص صندوق‌های درآمد ثابت‌اند. اوراق با درآمد ثابت مانند اوراق دولتی، سپرده‌های بانکی و اوراق شرکتی کم‌ریسک، عمده دارایی این صندوق‌ها را تشکیل می‌دهند و هدف از سرمایه‌گذاری روی آن‌ها کاهش سطح ریسک است. در صندوق‌های درآمد ثابت، عموما بین ۷۰ تا ۹۰٪ دارایی‌ها در ابزارهای کم‌ریسک مانند اوراق با درآمد ثابت، سپرده‌های بانکی، اوراق خزانه و سایر دارایی‌های مطمئن سرمایه‌گذاری می‌شود.
انواع صندوق درآمد ثابت
این صندوق‌ها از نظر نحوه پرداخت سود به دو گروه تقسیم می‌شوند: صندوق‌های با تقسیم سود دوره‌ای و صندوق‌های بدون تقسیم سود.
در حالت اول، سود تعیین‌شده در بازه‌های مشخص (مثلا به‌صورت ماهانه) به حساب سرمایه‌گذاران واریز می‌شود. اما در نوع دوم، سود به اصل سرمایه اولیه سرمایه‌گذار، اضافه خواهد شد؛ در نتیجه خالص ارزش دارایی‌های صندوق (NAV) افزایش پیدا کرده و ارزش واحدهای سرمایه‌گذاری رشد می‌کند. NAV بیانگر ارزش خالص هر واحد سرمایه‌گذاری است.
ویژگی‌های بهترین صندوق‌های درآمد ثابت
برای انتخاب بهترین صندوق درآمد ثابت باید معیارهای زیر در نظر گرفته شود:
- نرخ سود آن بالاتر از میانگین سود بانکی باشد.
- صندوقی که بیشترین بازدهی را در یک دوره زمانی مشخص داشته است.
- گزارش‌های مالی و بازدهی ماهانه صندوق به‌طور شفاف منتشر شود.
- سرمایه‌گذار هر زمان که بخواهد بتواند واحدهای صندوق را نقد کند (میزان نقدشوندگی).
- هرچه صندوق بزرگ‌تر باشد، نشان‌دهنده اعتماد بیشتر سرمایه‌گذاران است؛ پس میزان دارایی تحت مدیریت (AUM) صندوق درآمد ثابت اهمیت دارد.
- سابقه فعالیت و عملکرد قابل‌قبول (میزان بازدهی) صندوق در سال‌های گذشته هم مهم است.
- تیم مدیریت صندوق؛ زیرا تخصص این تیم باید به‌گونه‌ای باشد که تبحر کافی در انتخاب اوراق و مدیریت ریسک داشته باشد.
- کارمزد صندوق معقول و رقابتی باشد.
چرا صندوق درآمد ثابت یک سرمایه‌گذاری امن است؟
سودی باثبات و پیش‌بینی‌شده دریافت می‌کنید. ریسک کاهش دارایی اولیه تقریبا صفر است. نیازی به دانش و تخصص یا پیگیری مداوم بازار ندارید. همچنین مدیریت حرفه‌ای دارایی‌ها توسط خبرگان بازار سرمایه، امکان سرمایه‌گذاری با پول کم و میزان نقدشوندگی بالا، عمده دلایل محبوبیت صندوق‌های درآمد ثابت‌اند.
این صندوق‌ها به‌طور صد در صدری مناسب سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز و کسانی است که به‌دنبال یک سرمایه‌گذاری مطمئن و امن، برای کسب سود پایدارند.
سرمایه‌گذاران اصلی صندوق‌های درآمد ثابت چه کسانی هستند؟
کارمندان و بازنشستگانی که به‌دنبال درآمد ماهانه ثابت هستند، افرادی که سرمایه قابل‌توجهی دارند و نمی‌خواهند برای کسب سود، ریسک زیادی روی دارایی‌هایشان بکنند. کسانی که به‌دنبال گزینه‌ای امن‌تر از بورس و پرسودتر از بانک هستند. سرمایه‌گذارانی که قصد دارند برای مدتی پول خود را در جایی مطمئن نگه دارند.
نحوه محاسبه سود صندوق درآمد ثابت
سود ماهانه = (میزان سرمایه × نرخ سود سالانه صندوق) ÷ ۱۲
برای مثال: اگر شما ۱۰۰ میلیون تومان در یک صندوق درآمد ثابت با سود سالانه ۲۴٪ سرمایه‌گذاری کنید، سود ماهانه شما برابر خواهد بود با ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ × ۰/۲۴ ÷ ۱۲ = ۲,۰۰۰,۰۰۰ تومان؛ بنابراین شما هر ماه حدود ۲ میلیون تومان سود نقدی دریافت خواهید کرد.
این شفافیت در محاسبه سود، یکی از دلایلی است که صندوق‌های درآمد ثابت محبوبیت زیادی پیدا کرده‌اند. توجه داشته باشید که سود صندوق درآمد ثابت به‌طور مستقیم به عملکرد اوراق درآمد ثابت و سپرده‌های بانکی که صندوق در آن‌ها سرمایه‌گذاری کرده، بستگی دارد.
تفاوت صندوق درآمد ثابت با بانک
سود سپرده‌های بانکی در حال حاضر حدودا بین ۱۵ تا ۱۸٪ ماهانه و بین ۲۳ تا ۳۵٪ سالانه و چند ساله است. اما صندوق‌های درآمد ثابت در شرایط عادی بین ۲۰ تا ۵۳ درصد سالانه، بازدهی دارند (متفاوت در نهادهای مالی و صندوق‌های مختلف). این سود در صندوق‌های تقسیم سود به‌صورت ماهانه یا دوره‌ای به حساب سرمایه‌گذار واریز می‌شود. بنابراین نرخ سود صندوق‌ها عموما بیشتر از سپرده‌های بانکی است.
همچنین برخلاف سپرده‌های بلندمدت بانکی، طی فرایند سرمایه‌گذاری در صندوق درآمد ثابت می‌توانید، سرمایه خود را هر زمان که خواستید برداشت کنید. از طرفی دیگر همان‌طور که اشاره کردیم، صندوق‌ها در اوراق متنوع سرمایه‌گذاری می‌کنند و ریسک دارایی شما تقسیم می‌شود.
چگونه بهترین صندوق درآمد ثابت را انتخاب کنیم؟
میزان سود سالانه؛ اصلی‌ترین اصلی‌ترین معیار برای انتخاب بهترین صندوق درآمد ثابت است. مقایسه بازدهی؛ گزارش‌های عملکرد صندوق‌ها را به‌طور دقیق بررسی کنید. بررسی میزان نقدشوندگی؛ مطمئن شوید که در صورت نیاز می‌توانید پول خود را سریع برداشت کنید. بررسی کارمزدها؛ برخی صندوق‌ها کارمزد بالاتری دارند که روی سود نهایی شما تاثیر می‌گذارد. توجه به اعتبار نهاد متولی صندوق؛ صندوق‌هایی که توسط نهادهای معتبر مالی پشتیبانی می‌شوند، قابل اعتمادترند. مطالعه امیدنامه صندوق؛ اطلاعات کامل درباره نحوه سرمایه‌گذاری و استراتژی صندوق در امیدنامه صندوق درآمد ثابت، ذکر می‌شود. همین‌طور اشاره کردیم که سابقه بازگشایی صندوق و عملکرد آن در دوره فعالیتش (میزان بازدهی) و همچنین تیم مدیریت آن هم نکات حائز اهمیتی دیگر هستند.
در نهایت اینکه برای هر سرمایه‌گذار باتوجه به شرایط مالی، میزان سرمایه و انتظارات از سود، معیارهای انتخاب می‌تواند متفاوت باشد. اما به طور کلی صندوقی که سود بالاتر از سپرده بانکی بدهد، میزان نقدشوندگی آن بالا باشد و توسط نهاد مالی معتبر مدیریت شود، می‌تواند انتظارات بخش عمده‌ای از سرمایه‌گذاران را برآورده کند.