برای شروع سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه آشنایی با انواع سهام، یکی از مهم‌ترین نکات به‌شمار می‌رود. هنگام ورود به این بازار باید پاسخ پرسش‌هایی چون سهام چیست؟ چند نوع سهام داریم؟ تفاوت بین انواع سهام در چیست؟ نحوه ارزش‌گذاری یا قیمت‌گذاری انواع سهام و چطور می‌توان آن‌ها را خریدوفروش کرد را به‌طور کامل بدانید.
سهام چیست؟
سهام یعنی چه؟ سهم در لغت به‌معنای «بهره» یا «قسمت» و واژه «سهام» کلمه جمع این عبارت است. در ادبیات مالی، سهام (Stocks) به بخش‌های کوچکی از مالکیت یک شرکت گفته می‌شود. وقتی شما سهامی از یک شرکت را خریداری می‌کنید، در واقع صاحب بخشی از شرکت می‌شوید. بنابراین اگر شرکت سود کند، شما نیز از سود آن بهره‌مند می‌شوید و اگر شرکت متضرر باشد، ارزش سهام شما نیز کاهش میابد. به زبان ساده‌تر، سهام یعنی شما در دارایی‌ها و درآمدهای شرکت سهیم می‌شوید. این مفهوم پایه و اساس بازار سرمایه است.
سهام چیست به زبان ساده: اگر شرکت را به یک کیک تشبیه کنیم، سهام مثل برش‌هایی از آن کیک است. هر کسی تعدادی برش از این کیک را بخرد، مالک بخشی از شرکت می‌شود.
برای مثال اگر شرکتی به ۱ میلیون سهم تقسیم شود و شما ۱۰ هزار سهم از آن را بخرید، صاحب ۱ درصد از کل شرکت هستید. به‌همین دلیل، وقتی شرکت سود کسب کند، شما نیز بر اساس میزان سهام خود، از سود سهام بهره‌مند می‌شوید. همچنین، اگر ارزش شرکت افزایش یابد، قیمت سهام شما نیز بالا می‌رود. با خرید سهام یک شرکت بورسی، وارد شراکتی می‌شوید که مدیریت آن بر عهده مدیران و هیئت‌مدیره است و شما به‌عنوان سهامدار به‌نسبت سهامتان از منافع شرکت استفاده می‌کنید.
پس سهام یعنی شریک شدن در مالکیت یک شرکت و سهم داشتن در سود یا زیان آن.
انواع سهام بورسی
انواع سهام بورسی را در سه دسته اصلی می‌توان تقسیم‌بندی کرد:
۱- تفاوت شکلی
سهام از نظر شکل و نحوه شناسایی مالک به دو دسته اصلی سهام با نام و سهام بی‌نام تقسیم می‌شود. در قوانین بازار سرمایه، هیچ محدودیتی برای انتشار این دو نوع سهام وجود ندارد و شرکت‌ها می‌توانند بر اساس سیاست و نیاز خود از هر کدام استفاده کنند.
- سهام بانام: مشخصات مالک (مانند نام و کد ملی) روی برگه سهام درج و اطلاعات آن در دفتر ثبت سهام شرکت ثبت می‌شود. انتقال مالکیت این نوع سهام باید به‌صورت رسمی و با مراجعه دو طرف معامله به دفتر سهام انجام شود. شرکت‌ها معمولا زمانی اقدام به انتشار سهام بانام می‌کنند که بخواهند هویت سهامداران خود را به‌صورت دقیق مشخص کنند. یکی از مزایای مهم سهام بانام این است که در صورت مفقود یا سرقت شدن برگه سهام، امکان سواستفاده از آن وجود ندارد، زیرا تنها مالک ثبت‌شده در دفتر سهام می‌تواند آن را انتقال دهد. از طرفی، الزام حضور طرفین در فرایند انتقال از محدودیت‌های این نوع سهام محسوب می‌شود.
- سهام بی‌نام: سهام بی‌نام در وجه حامل صادر و مشخصات مالک در برگه آن ذکر نمی‌شود؛ بنابراین مالکیت سهام با در اختیار داشتن برگه آن قابل اثبات است. این نوع سهام مانند اسکناس و به‌صورت فیزیکی و بدون نیاز به ثبت رسمی قابلیت انتقال دارد. شرکت‌ها معمولا زمانی سهام بی‌نام منتشر می‌کنند که تمایل به ثبت دقیق مشخصات سهامداران نداشته باشند یا بخواهند فرایند نقل‌وانتقال را ساده‌تر کنند. امکان سواستفاده در صورت مفقودی یا سرقت اصلی‌ترین چالش این سهام به‌شمار می‌رود، زیرا هر فردی که برگه را در اختیار داشته باشد، مالک آن محسوب می‌شود. سهام مدیریتی شرکت‌ها از نوع سهام بانام هستند.
نکته:
قانون نیز هیچ محدودیتی برای انتشار تعداد سهام بانام یا بی‌نام تعیین نکرده است.
۲- تفاوت حقوقی
به‌طور کلی سهام از نظر حقوقی و مالی به دو نوع اصلی تقسیم می‌شود:
- سهام عادی (Common Stock): متداول‌ترین نوع سهام در بورس است. دارندگان این نوع سهام، مالکان اصلی شرکت محسوب می‌شوند و در مجامع عمومی حق رای دارند. اگر شرکت سودآور باشد، سهامداران عادی از سود نقدی یا رشد قیمت سهم بهره‌مند می‌شوند. اما به‌طور کلی، میزان سود این سهام، مشخص نیست و به عملکرد شرکت بستگی دارد. در صورت ورشکستگی شرکت، سهامداران عادی در آخرین اولویت دریافت دارایی‌ها قرار می‌گیرند. به‌عبارت دیگرد در صورت انحلال شرکت، پس از پرداخت بدهی‌ها، اگر دارایی باقی بماند، بین سهامداران عادی تقسیم می‌شود.
سهام عادی مناسب کسانی است که به دنبال بازدهی بلندمدت و رشد سرمایه هستند و از نوسانات بازار نمی‌ترسند.
- سهام ممتاز (Preferred Stock): دارندگان این سهام به‌نسبت سهامداران عادی از امتیازات بیشتری برخوردارند. سهامداران ممتاز معمولا در اولویت دریافت سود قرار دارند و حتی ممکن است قبل از سهامداران عادی سود خود را دریافت کنند. اولویت در دریافت بازپرداخت سرمایه در زمان انحلال شرکت نیز با سهامداران است. همچنین امکان دارد سهام ممتاز دارای سود ثابت باشد. اما سهامداران ممتاز، عموما فاقد حق رای در مجمع عمومی هستند. سهام ممتاز بیشتر برای سرمایه‌گذارانی جذاب است که به‌دنبال درآمد ثابت و ریسک پایین‌تر هستند.
نکته:
در شرکت‌های بزرگ، ترکیبی از سهام عادی و ممتاز منتشر می‌شود تا تعادل بین ریسک و بازده حفظ شود.
۳- تفاوت ماهیت آورده
سرمایه هر شرکت معمولا از ترکیبی از آورده‌های نقدی و غیرنقدی سهامداران تشکیل می‌شود. بر همین اساس، سهام نیز از منظر نوع آورده به دو دسته سهام نقدی و سهام غیرنقدی تقسیم می‌شود.
- سهام نقدی: سهامی است که ارزش آن به‌صورت وجه نقد یا بخشی نقدی و بخشی به‌صورت اسناد تعهدی مانند چک یا حواله پرداخت می‌شود. سرمایه‌گذاران با خرید این نوع سهام، آورده خود را در قالب پول نقد به شرکت تزریق می‌کنند تا شرکت بتواند از آن برای فعالیت‌های مالی، خرید مواد اولیه یا اجرای طرح‌های توسعه‌ای استفاده کند. نکته مهم درباره سهام نقدی این است که این آورده به‌سرعت قابلیت نقدشوندگی دارد و معمولا برای پرداخت سود یا افزایش سرمایه نیز از همین محل استفاده می‌شود. در شرکت‌های بورسی، سود نقدی هر سهم (DPS) یا Dividend Per Share به‌عنوان سود تخصیص یافته برای هر برگه سهام شناخته می‌شود و از محل سود خالص شرکت در پایان سال مالی میان سهامداران تقسیم می‌گردد.
- سهام غیرنقدی: زمانی منتشر می‌شود که آورده سهامدار به‌جای وجه نقد، شامل دارایی‌های فیزیکی یا حقوقی باشد. مانند واگذاری ملک، زمین، خودرو، ماشین‌آلات، تجهیزات اداری یا حتی حق امتیاز و اوراق بهادار. طبق قانون تجارت برای اطمینان از واقعی بودن ارزش سهام، ارزش آورده‌های غیرنقدی باید توسط کارشناس رسمی دادگستری ارزیابی شود. در شرکت‌های خصوصی نیز اگر ارزش آورده غیرنقدی بیشتر از برآورد کارشناس باشد، پذیرش آن برای شرکت امکان‌پذیر نیست. بنابراین، ارزیابی دقیق دارایی‌های غیرنقدی یکی از الزامات قانونی در شرکت‌های سهامی خاص و عام است.
سهام حق‌تقدم چیست؟
زمانی که شرکت تصمیم می‌گیرد افزایش سرمایه دهد (از محل آورده نقدی سهامداران)، برای حفظ حقوق سهامداران فعلی، اوراقی با عنوان حق‌تقدم سهام منتشر می‌کند (سهام موقت). دارندگان سهام فعلی می‌توانند از این حق‌تقدم استفاده کرده و با پرداخت مبلغ اسمی، سهام جدید را خریداری کنند (تبدیل حق تقدم به سهام عادی)؛ اگر تمایل نداشته باشند هم، امکان فروش سهام حق تقدم در بازار دیگر برای آن‌ها فراهم است. به‌عبارتی دیگر به سهامداران فعلی حق داده می‌شود تا قبل از دیگران، سهام جدید شرکت را خریداری کنند.
تعداد حق تقدم = (تعداد سهام فعلی × درصد افزایش سرمایه) ÷ ۱۰۰
اگر فردی ۱۰۰۰ سهم از یک شرکت داشته باشد و شرکت تصمیم بگیرد سرمایه خود را ۵۰ درصد افزایش دهد، آن فرد ۵۰۰ سهم حق تقدم دریافت خواهد کرد.
نکته:
هر حق‌تقدم عموما تا دو ماه قابل معامله است و پس از آن در صورت استفاده نکردن، تبدیل به سهام جدید می‌شود.
سهام جایزه چیست؟
سهام جایزه نیز در نتیجه افزایش سرمایه شرکت صادر می‌شود، اما برخلاف حق تقدم، سهامداران برای دریافت آن نیازی به پرداخت وجه ندارند. این سهام از محل سود انباشته یا اندوخته‌های شرکت به‌صورت رایگان بین سهامداران تقسیم می‌شود. هدف شرکت از انتشار سهام جایزه معمولا افزایش سرمایه از محل منابع داخلی و تقویت ساختار مالی است. مقدار سهام جایزه هر فرد بر اساس تعداد سهام قبلی او و درصد افزایش سرمایه تعیین می‌شود. به بیان ساده، شرکت به جای پرداخت سود نقدی، آن را در قالب سهام جدید میان سهامداران توزیع می‌کند.
سهام مدیریتی چیست؟
سهام مدیریتی که به آن سهام کنترلی می‌گویند به میزانی از سهام اطلاق می‌شود که دارنده آن بتواند در تصمیم‌گیری‌های کلان شرکت تاثیرگذار باشد و حتی ترکیب هیئت‌مدیره را تعیین کند. دارنده سهام مدیریتی معمولا از حق رای بالا برخوردار است و می‌تواند با در اختیار داشتن درصدی از سهام شرکت (بسته به ساختار شرکت)، کنترل تصمیمات مدیریتی و راهبردی را در دست بگیرد. در واقع، این نوع سهام ابزار اصلی تسلط بر مدیریت شرکت‌هاست و معمولا در اختیار سهامداران عمده یا نهادهای سرمایه‌گذاری بزرگ قرار دارد.
سهام انتفاعی چیست؟
سهام انتفاعی برخلاف سهام عادی یا ممتاز، برای دارنده‌اش مالکیت واقعی در سرمایه شرکت ایجاد نمی‌کند. صاحب این نوع سهام صرفا حق دارد از منافع یا سود حاصل از فعالیت شرکت بهره‌مند شود، بدون آن‌که در دارایی‌ها یا ارزش اسمی شرکت سهمی بگیرد. در زمان ورشکستگی یا انحلال شرکت نیز، دارندگان سهام انتفاعی، مبلغ اسمی سهام خود را دریافت نمی‌کنند. معمولا این نوع سهام در شرایطی صادر می‌شود که شرکت بخواهد پاداش یا حق‌الزحمه‌ای به برخی از افراد (برای مثال موسسان یا مدیران) بدهد، بدون اینکه سرمایه شرکت افزایش یابد.
سهام تبعی چیست؟
سهام تبعی نوعی ابزار مالی برای پوشش ریسک در بازار سرمایه است. این نوع سهام در واقع اوراق اختیار فروش تبعی محسوب می‌شود که شرکت‌ها یا نهادهای مالی، برای حمایت از سرمایه‌گذاران و همچنین حمایت از قیمت سهام خود منتشر می‌کنند. به بیان ساده‌تر، اگر شما سهام یک شرکت را دارید و نگران کاهش ارزش آن هستید، می‌توانید اوراق تبعی شرکت را بخرید تا در آینده سهام خود را به قیمت مشخصی بفروشید. این ابزار به نوعی بیمه مالی برای سرمایه‌گذاران محسوب می‌شود. در واقع سهام به سهامداران اطمینان می‌دهد حتی اگر قیمت سهام کاهش یابد، زیان آن‌ها تا حدی جبران خواهد شد؛ چون شرکت متعهد می‌شود در تاریخ مشخص، سهم شما را با قیمت از پیش تعیین‌شده بخرد.
شرکت‌های بورسی بسته به ساختار خود ممکن است ترکیبی از سهام عادی، ممتاز، تبعی یا حق‌تقدم منتشر کنند. همچنین امکان دارد ترکیبی از چند نوع سهام منتشر کنند. برای مثال، ممکن است شرکت الف بخشی از سهام خود را به صورت عادی، و بخشی را به صورت ممتاز عرضه کند تا سرمایه‌گذاران با سطوح مختلف ریسک بتوانند انتخاب کنند. به‌همین دلیل در تحلیل سهام بورس باید انواع سهام شرکت‌ها به دقت بررسی شود.
ارزش‌گذاری سهام در بورس چطور انجام می‌شود؟
قیمت‌گذاری سهام فرایندی برای تعیین ارزش واقعی یا منصفانه یک سهم بر اساس عوامل مالی، اقتصادی و رفتاری است. در بورس، قیمت سهام به‌صورت لحظه‌ای بر اساس عرضهوتقاضا مشخص می‌شود (به‌صورت لحظه‌ای تغییر می‌کند)، اما ارزش واقعی آن معمولا با استفاده از روش‌های تحلیلی مثل تحلیل بنیادی به‌دست می‌آید. در تحلیل بنیادی، عواملی مانند سودآوری شرکت، میزان دارایی‌ها، بدهی‌ها، نرخ رشد، وضعیت صنعت و شرایط اقتصادی بررسی می‌شود تا بتوان ارزش ذاتی سهام را برآورد کرد. اگر قیمت بازار کمتر از ارزش ذاتی باشد، سهم ارزنده است و بالعکس. بنابراین، قیمت‌گذاری سهام ابزاری کلیدی برای تصمیم‌گیری آگاهانه در خرید یا فروش سهام به‌شمار می‌رود و نقش مهمی در کشف فرصت‌های سرمایه‌گذاری دارد.
انواع ارزش سهام
- قیمت اسمی (Par Value): قیمتی ذکر شده در اساسنامه شرکت (معمولا ۱۰۰۰ ریال)، نمایانگر ارزش حقوقی سهام است نه قیمت واقعی آن در بازار. این ارزش برای محاسبات اولیه سرمایه شرکت به‌کار می‌رود.
ارزش اسمی هر سهم = سرمایه ثبت‌شده شرکت ÷ تعداد کل سهام منتشر شده
اگر شرکتی با سرمایه ۱۰ میلیارد ریال و تعداد ۱۰ میلیون سهم تاسیس شود، ارزش اسمی هر سهم آن ۱۰۰۰ ریال خواهد بود.
- ارزش دفتری (Book Value): حاصل تقسیم ارزش دفتری شرکت بر تعداد سهام که بر اساس سوابق مالی شرکت و داده‌های ثبت‌شده در ترازنامه محاسبه می‌شود. در واقع، این ارزش نشان‌دهنده سهم هر سهامدار از دارایی‌های خالص شرکت، پس از کسر بدهی‌هاست.
ارزش دفتری هر سهم = (دارایی‌ها – بدهی‌ها) ÷ تعداد سهام منتشر شده
نکته:
در زمان تاسیس شرکت، معمولا ارزش دفتری و ارزش اسمی یکسان هستند، اما با گذر زمان و تغییر در دارایی‌ها و بدهی‌ها، این دو عدد متفاوت می‌شوند.
- ارزش بازار (Market Value یا Market Capitalization): قیمتی است که در بازار و بر اساس عرضهوتقاضا برای هر سهم شکل می‌گیرد (قیمتی که سهام در بورس خریدوفروش می‌شود). این همان قیمتی است که سهامداران در معاملات روزانه بورس بر اساس تحلیل‌ها، اخبار و انتظارات خود برای خرید یا فروش سهام می‌پذیرند.
ارزش بازار = قیمت روز هر سهم × تعداد سهام منتشر شده شرکت
اگر قیمت روز هر سهم ۲۰۰۰ تومان و تعداد سهام شرکت ۱۰۰ میلیون برگه باشد، ارزش بازار شرکت معادل ۲۰۰ میلیارد تومان خواهد بود.
نکته:
ارزش بازار شاخصی است از میزان بزرگی شرکت در بورس و به سه دسته کلی تقسیم می‌شود: شرکت‌های بورسی کوچک، متوسط و بزرگ.
- ارزش جایگزینی (Replacement Value یا Replacement Cost): به مبلغی گفته می‌شود که برای ایجاد مجدد یک شرکت با همان شرایط فعلی لازم است پرداخت شود. این ارزش بر اساس هزینه به‌روز تاسیس و تجهیز شرکت و خرید دارایی‌هایی مشابه دارایی‌های موجود محاسبه می‌شود. برای مثال، اگر بخواهیم کارخانه‌ای مشابه کارخانه فعلی بسازیم و تجهیزات، ماشین‌آلات، زمین و ساختمان آن را مجددا تهیه کنیم، هزینه به‌دست‌آمده همان ارزش جایگزینی شرکت خواهد بود. در محاسبه ارزش جایگزینی، عواملی همچون هزینه‌های نصب، راه‌اندازی، مجوزها و زمان صرف‌شده نیز لحاظ می‌شود. ارزش جایگزینی معمولا از ارزش دفتری بیشتر است، زیرا دارایی‌های شرکت با گذر زمان افزایش قیمت پیدا می‌کنند.
- ارزش ذاتی (Intrinsic Value): یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در تحلیل سهام محسوب می‌شود. این ارزش بیانگر قیمت واقعی سهام یک شرکت مستقل از قیمت بازار آن است و معمولا از طریق تحلیل بنیادی و برآورد سودآوری آینده شرکت محاسبه می‌شود. در این روش، ارزش ذاتی سهام با در نظر گرفتن عواملی مانند خالص ارزش دارایی‌ها (NAV)، جریان‌های نقدی آتی (Cash Flow)، نرخ رشد شرکت در آینده، سود خالص پیش‌بینی‌شده هر سهم و نرخ تنزیل (Discount Rate)، محاسبه می‌شود.
اگر ارزش ذاتی یک سهم بیشتر از قیمت فعلی آن در بازار باشد، سهم ارزان و ارزنده محسوب می‌شود و احتمال رشد قیمتی دارد. در مقابل، اگر ارزش ذاتی کمتر از قیمت بازار باشد، نشان‌دهنده گران بودن سهم است و ریسک سرمایه‌گذاری در آن بیشتر خواهد بود. ارزش‌گذاری سهام در بورس فرایندی چند بعدی است که به سرمایه‌گذاران کمک می‌کند تا تصمیم‌های دقیق‌تری بگیرند.
اهمیت ارزش انواع سهام
هر یک از انواع ارزش سهام، اطلاعات متفاوتی در اختیار تحلیل‌گران قرار می‌دهد:
- ارزش اسمی برای اهداف حقوقی و ثبت سرمایه
- ارزش دفتری برای ارزیابی وضعیت مالی شرکت
- ارزش بازار برای سنجش قیمت سهام در معاملات روزانه
- ارزش جایگزینی برای برآورد هزینه بازتولید شرکت
- ارزش ذاتی برای تشخیص سهام ارزان یا گران
ترکیب این پنج روش می‌تواند دیدی جامع در تحلیل به سرمایه‌گذاران می‌دهد تا بین قیمت فعلی بازار و ارزش واقعی شرکت مقایسه‌ای منطقی انجام داده و بهترین تصمیم سرمایه‌گذاری را بگیرند.
انواع قیمت سهام در بورس
- قیمت باز شدن: قیمت اولین معامله سهام در روز
- قیمت بسته‌شدن: قیمت آخرین معامله سهام در روز
- قیمت پایانی: میانگین وزنی از تعداد سهام معامله شده در هر قیمت (ملاک محاسبه روز معاملاتی بعد)
- بالاترین قیمت: حداکثر قیمت یک سهم در بازار معاملاتی
- پایین‌ترین قیمت: حداقل قیمت یک سهم در بازار معاملاتی
- قیمت پایه: قیمت مشخص شده توسط فروشنده برای عرضه سهام در معاملات
- قیمت مجاز: دامنه نوسان مجاز نمادهای بورسی در یک روز معاملاتی
عوامل موثر بر قیمت سهام
- وضعیت سودآوری شرکت
- شرایط اقتصادی و سیاسی کشور
- عرضهوتقاضا در بورس
- اعتماد عمومی سرمایه‌گذاران به صنعت یا شرکت
سود سهام چگونه پرداخت می‌شود؟
سود سهام یکی از مهم‌ترین انگیزه‌های سرمایه‌گذاری است. شرکت‌ها سود سهام را از محل سود خالص خود، بین سهامداران تقسیم می‌کند. شرکت‌ها ممکن است سود نقدی را بین سهامداران تقسیم کرده یا آن را برای توسعه شرکت نگه دارند. سود نقدی سهام معمولا سالی یک‌بار در مجمع عمومی تصویب می‌شود.
عرضه اولیه سهام چطور انجام می‌شود؟
عرضه اولیه (Initial Public Offering) به اختصار IPO به‌معنای عرضه نخستین سهام یک شرکت در بورس است. در این فرایند، شرکت برای اولین بار بخشی از سهام خود را در بازار به فروش می‌رساند. عرضه اولیه برای جذب سرمایه و گسترش فعالیت شرکت‌ها انجام می‌شود. سرمایه‌گذاران معمولا از عرضه اولیه استقبال می‌کنند، زیرا در اغلب موارد قیمت سهام در روزهای بعد از عرضه افزایش می‌یابد. از طرفی در عرضه اولیه‌ها عموما قیمت سهام در عرضه اولیه پایین‌تر از ارزش واقعی تعیین می‌شود تا جذابیت بیشتری برای خریداران داشته باشد.
مراحل عرضه اولیه:
- پذیرش شرکت در بورس یا فرابورس
- تعیین ارزش‌گذاری و مشاور عرضه
- اطلاع‌رسانی عمومی به بازار
- ثبت سفارش خرید توسط سرمایه‌گذاران
- تخصیص سهام و شروع معاملات آزاد
آشنایی با انواع بازار سهام
بازار سهام یا همان بورس اوراق بهادار از دو بخش اصلی تشکیل شده است، بازار اولیه و بازار ثانویه. هر یک از این دو بازار نقش خاصی در چرخه تامین مالی شرکت‌ها و معاملات سهام ایفا می‌کنند.
در بازار اولیه (Primary Market)، شرکت‌ها سهام خود را برای اولین بار عرضه می‌کنند.برای نخستین بار اقدام به عرضه سهام خود می‌کنند؛ یعنی همان فرایند عرضه اولیه سهام یا IPO. گفتیم که طی عرضه اولیه، شرکت‌ها با هدف جذب سرمایه برای توسعه فعالیت‌های تولیدی، طرح‌های توسعه‌ای یا افزایش ظرفیت مالی، بخشی از سهام خود را برای عموم سرمایه‌گذاران منتشر می‌کنند. قیمت سهام در بازار اولیه توسط کارشناسان و نهادهای مالی تعیین می‌شود و اغلب کمتر از ارزش ذاتی یا واقعی سهم است تا جذابیت خرید برای سرمایه‌گذاران بیشتر باشد. به‌همین دلیل، عرضه‌های اولیه معمولا با استقبال زیاد مواجه می‌شوند و در کوتاه‌مدت سود قابل توجهی برای نصیب خریداران می‌کنند. در بازار اولیه، سهام تنها برای اولین بار فروخته می‌شود و امکان معامله مجدد آن وجود ندارد. خریداران برای فروش سهام خود باید وارد بازار ثانویه شوند.
پس از انجام عرضه اولیه و انتشار سهام، امکان خریدوفروش آن در بازار ثانویه (Secondary Market) فراهم است. در بازار ثانویه دارایی سهامداران معامله می‌شود، اما اینجا دیگر شرکت صادر کننده سهم، مبلغی دریافت نمی‌کند. این بازار مخصوص سهامداران است. در بازار ثانویه، قیمت سهام بر اساس تعادل میان عرضهوتقاضا تعیین می‌شود. زمانی که تقاضا برای خرید سهام یک شرکت افزایش پیدا کند، قیمت آن بالا می‌رود و اگر تعداد فروشندگان بیشتر از خریداران باشد، قیمت سهم کاهش میابد. به‌همین دلیل، بازار ثانویه محلی پویا و زنده است که در آن، قیمت‌ها به طور مداوم تغییر می‌کنند. این تغییرات تحت‌تاثیر عواملی مانند عملکرد مالی شرکت، وضعیت اقتصاد، اخبار سیاسی و حتی رفتار سرمایه‌گذاران قرار دارد.
بازار اولیه محلی برای جذب سرمایه شرکت‌ها و بازار ثانویه جایی برای افزایش میزان نقدشوندگی بازار از طریق معاملات سهام است. این دو بخش مکمل یکدیگرند و ساختار کلی بازار سرمایه را تشکیل می‌دهند.
نحوه خریدوفروش سهام
برای خرید یا فروش سهام در بورس، ابتدا باید در سامانه سجام ثبت‌نام و کد بورسی دریافت کرده و به سامانه‌های معاملاتی آنلاین و آفلاین کارگزاری‌های بورسی مراجعه کنید. در این سامانه‌های با جستجوی نماد سهم مورد نظر می‌توانید سفارش خرید یا روش خود را ثبت کنید.
خرید سهام در بورس
- نماد شرکت مورد نظر را در سامانه جست‌وجو کنید.
- حجم و قیمت خرید را وارد کنید.
- پس از تایید، سفارش شما در صف خرید قرار می‌گیرد.
نکته:
قبل از خرید، حتما وضعیت مالی شرکت و تحلیل سهام بورس را بررسی کنید.
فروش سهام
- در پرتفوی خود سهم مورد نظر را انتخاب کنید.
- قیمت مدنظر برای فروش را مشخص کنید.
- سفارش فروش ثبت می‌شود.
نکته:
تسویه معاملات سهام معمولا دو روز کاری پس از انجام معامله انجام می‌شود.
بهترین سهام کدام است؟
پاسخ قطعی برای این پرسش وجود ندارد، اما مشخص کردن بهترین سهام ابتدا بستگی به شرایط بازار، صنعت و هدف سرمایه‌گذار دارد. پس از آن سودآوری مستمر و رشد درآمد، ثبات مدیریتی و شفافیت اطلاعات، فعالیت در صنایع رو‌به‌رشد و مدیریت با ثبات، جایگاه قوی در صنعت و دارایی‌های ارزشمند و بدهی کم، مواردی هستند که یک سهام را ارزشمند می‌کنند.
برای تشخیص این موارد باید از ابزارهای تحلیل بنیادی و تحلیل تکنیکال سهام بورس استفاده کرد. همچنین، بررسی صنایع پیشرو مانند پتروشیمی، بانک، فناوری و انرژی می‌تواند در انتخاب سهم مناسب موثر باشد.
انواع سبد سهام
برای کاهش ریسک، سرمایه‌گذاران معمولا از سبد سهام (پرتفوی) استفاده می‌کنند. سبد سهام ترکیبی از چند سهم از صنایع مختلف است تا در صورت افت یک صنعت، کل سرمایه آسیب نبیند.
انواع سبد سهام
- سبد محافظه‌کارانه: شامل سهام شرکت‌های بزرگ و بنیادی با ریسک کم
- سبد متعادل: ترکیبی از سهام در حال رشد، بنیادی و سهام درآمدی
- سبد تهاجمی: شامل سهام کوچک با ریسک زیاد و پتانسیل رشد بالا
در حالت کلی، یک شرکت اگر شرایط زیر را داشتـه باشد می‌توان گفت سهم او ارزش خرید‌ن دارد:
- نقدشوندگی سریع و حجم بالای معاملات داشته باشد.
- سود سهام از محل فعالیت اصلی شرکت باشد.
- زیان رو به کاهش داشتـه باشد و ضرر انباشته نداشتـه باشد.
- قیمت سهم از ارزش ذاتی خودش کمتر باشد.
- نسبت قیمت به درآمد آن معقول باشد.
- میان هزینه‌های مالی و عملیاتی نسبت به سود عملیاتی‌اش تعادل وجود داشتـه باشد.
- نمایش دهنده طرح توسعه شرکت باشد.
- به واردات خارج از کشور وابسته نباشد.
- صادرات شرکت و بازار فروش آن قابل توجه باشد.
در نهایت به یاد داشته باشید که موفقیت در بورس نیازمند آگاهی، تحلیل و صبر است. اگر تازه وارد بازار سرمایه شده‌اید، ابتدا سعی کنید مفاهیم پایه‌ای همچون انواع سهام‌های بورسی، تفاوت انواع سهام و نحوه تحلیل سهام بورس، درک نحوه تعیین قیمت سهام، بررسی بنیادی شرکت‌ها و بررسی انواع بازارهای بورسی را به خوبی یاد بگیرید، سپس با مبالغ کم سرمایه‌گذاری خود را آغاز کنید. فراموش نکنید که ساخت سبد متنوع و متعادل یکی از اصول کلیدی سرمایه‌گذاری موفق در بورس است.