نحوه رفع توثیق سهام

در سال‌های اخیر با توسعه زیرساخت‌های الکترونیکی بازار سرمایه، وثیقه‌گذاری سهام به یکی از آسان‌ترین روش‌ها برای دریافت اعتبار معاملاتی، وام و اعتبار خرید تبدیل شده است. طی این فرایند دارایی‌های بورسی سرمایه‌گذاران به‌عنوان وثیقه یا ضمانت تعهد پرداخت، نزد سپرده‌گذاری مرکزی در اصطلاحی رایج قفل می‌شود. مالکیت دارایی تغییر نمی‌کند، اما تا زمان تسویه بدهی، امکان فروش آن وجود ندارد. پس از پایان دوره تسهیلات یا اعتبار و تسویه نهایی بدهی، باید فرایند رفع توقیق یا به‌عبارت دیگر آزادسازی دارایی‌های وثیقه شده، انجام شود. پس بیایید باهم بررسی کنیم که رفع توثیق سهام چطور انجام می‌شود.

توثیق سهام یعنی چه؟ 

گفتیم که وثیقه‌گذاری یا توثیق سهام یعنی قفل کردن یا گرو گذاشتن دارایی‌های بورسی (سهام و واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری) نزد سپرده‌گذاری مرکزی به‌عنوان ضمانت بازپرداخت یک تعهد مالی. در این روش، سرمایه‌گذار مالک سهام یا واحدهای صندوق سرمایه‌گذاری باقی می‌ماند، اما حق فروش یا انتقال آن را تا پایان قرارداد ندارد. در واقع سهم به‌عنوان وثیقه ثبت و مسدود می‌شود و پس از پایان تعهد یا تسویه بدهی، فرایند رفع توثیق سهام یا آزادسازی دارایی‌ها، انجام خواهد شد.

توثیق سهام در کدام سامانه انجام می‌شود؟ 

توثیق در سامانه ستاره توثیق سهام انجام می‌شود؛ سامانه‌ای که از سال ۱۴۰۱ توسط وزارت اقتصاد، قوه قضائیه، سازمان بورس و سپرده‌گذاری مرکزی راه‌اندازی شده است. این سامانه نقش واسط و هماهنگ‌کننده را برعهده دارد و تمام مراحل وثیقه‌گذاری دارایی‌های بورسی و آزادسازی آن‌ها را به‌صورت یکپارچه مدیریت می‌کند. این سامانه همه فرایندهای نمایش دارایی‌های قابل توثیق، ثبت درخواست وثیقه‌گذاری و ارسال به سپرده‌گذاری، بررسی و مسدودسازی دارایی‌ها و همچنین مدیریت فرایند رفع توثیق سهام پس از تسویه بدهی را برعهده دارد.

همه فرایند‌های وثیقه‌گذاری دارایی‌های بورسی و همچنین رفع توثیق سهام به‌صورت کاملا آنلاین پیش می‌روند و نیازی به مراجعه حضوری به متقتضیان به نهادهای مربوطه نیست. 

وثیقه‌گذاری سهام چه کاربردهایی دارد؟ 

• دریافت تسهیلات بانکی
• دریافت اعتبار معاملاتی از کارگزاری‌ها
• دریافت اعتبار خرید کالا یا خدمات از پلتفرم‌های لندتک
• استفاده از ارزش دارایی‌ها بدون فروش سهام
• تبدیل دارایی بورسی به پشتوانه مالی قابل استفاده در لحظه
• از میان برداشتن چالش ضمانت برای دریافت تسهیلات
• حفظ مالکیت سهام و دریافت سود دارایی تا زمان رفع توثیق سهام
• افزایش سرعت دریافت تسهیلات
• شفافیت کامل به‌دلیل پیشبرد فرایند وثیقه‌گذاری به‌صورت کاملا آنلاین و هوشمند و بدون دخالت سلیقه‌ای

چالش‌های وثیقه‌گذاری سهام

•  نوسان قیمت سهام؛ اگر قیمت سهم کاهش یابد ممکن است نیاز به افزایش وثیقه یا تسویه بخشی از بدهی باشد.
•  مسدود شدن دارایی تا زمان رفع توثیق سهام، امکان فروش سهم وجود ندارد.
• امکان فروش توسط نهاد مالی در صورت عدم پرداخت؛ چنانچه بدهی تسویه نشود، نهاد مالی می‌تواند سهام توثیق شده را بفروشد (این ریسک برای تمامی وثیقه‌های دریافت تسهیلات وجود دارد).
• محدودیت نوع سهام قابل توثیق؛ سهام عدالت، حق تقدم و برخی نمادهای متوقف قابل توثیق نیستند.

نحوه توثیق سهام

گفتیم که این فرایند کاملا الکترونیکی و بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام می‌شود و امنیت آن از طریق اتصال مستقیم به سامانه‌های رسمی بازار سرمایه تضمین شده است.

1. انتخاب نهاد مالی ارائه‌دهنده خدمات مورد‌نظر
2. ورود به سامانه توثیق سهام و وارد کردن کد ملی
3. وارد کردن کد تایید ارسالی برای دریافت اطلاعات پرتفوی از سپرده‌گذاری مرکزی
4. مشاهده پرتفوی دارایی‌های قابل توثیق (سهام و صندوق) بدون در نظر گرفتن کارگزار ناظر(قیمت سهم و صندوق با نرخ روز گذشته کاری نمایش داده می‌شود)
5. تعیین میزان و نوع دارایی‌هایی که سرمایه‌گذار قصد توثیق آن‌ها را دارد
6. پرداخت کارمزد استفاده از خدمات و ارسال درخواست وثیقه‌گذاری سهام به سپرده‌گذاری مرکزی
7. پرداخت کارمزد توثیق سهام، امضای قرارداد و تکمیل فرایند
8. در نهایت دریافت اعتبار کارگزاری یا خرید

پس از تایید نهاد مالی، سهام مورد نظر به‌صورت سیستمی در پرتفوی فرد قفل می‌شود و امکان فروش آن تا پایان قرارداد وجود ندارد. معمولا بین ۵۰ تا ۷۰ درصد ارزش روز سهام توثق شده، کاربر می‌تواند اعتبار یا وام دریافت کند.

نحوه رفع توثیق سهام 

رفع توثیق سهام مهم‌ترین مرحله پس از تسویه کامل بدهی است. تا زمانی که بدهی تسویه نشود، امکان آزادسازی دارایی وجود ندارد. اشاره کردیم که فرایند رفع توثیق سهام نیز در سامانه ستاره توثیق سهام و به‌صورت کامل آنلاین انجام می‌شود.

1. وارد سامانه ستاره توثیق سهام و حساب کاربری خود شوید.
2. فهرست دارایی‌های توثیق شده را مشاهده می‌کنید.
3. همه دارایی‌ها را انتخاب و گزینه آزادسازی را انتخاب کنید.
4. درخواست شما ثبت اولیه شده و به سپرده‌گذاری مرکزی ارسال می‌شود.
5. ۱ تا ۳ روز کاری زمان می‌برد تا درخواست شما تایید نهایی و دارایی‌هایتان رفع توثیق شود.
6. پس از رفع توثیق سهام و آزادسازی دارایی‌ها، فرایند در همین سامانه قابل پیگیری و مشاهده است. 

با اتمام فرایند، دارایی‌های بورسی شما اعم از سهام یا صندوق سرمایه‌گذاری آزاد شده و مانند گذشته امکان فروش آن‌ها فراهم است.

نکات مهم درباره رفع توثیق سهام

• اگر تسویه بدهی شما انجام نشده باشد، امکان رفع توثیق نیز فراهم نیست؛ زیرا در صورت عدم پرداخت بدهی، تابان اختیار فروش دارایی‌های وثیقه شده را خواهد داشت (پس از ارسال پیامک یادآوری).
• دارایی‌های توثیق شده نزد سپرده‌گذاری مرکزی گرو گذاشته می‌شوند و آزادسازی نهایی نیز از طریق انجام خواهد شد.
• تنها پس از تایید نهایی سپرده‌گذاری مرکزی رفع توثیق قطعی می‌شود.
• در صورت وجود اختلال در سامانه، امکان دارد فرایند رفع توثیق سهام با تاخیر انجام شود.