یکی از روش‌های نوین برای دریافت وام وثیقه‌گذاری سهام یا توثیق سهام است. توثیق سهام یعنی چه؟ وثیقه گذاشتن سهام یعنی گرو گذاشتن دارایی‌های بورس (سهام و صندوق‌های سرمایه‌گذاری). در این روش سرمایه‌گذاران بورس، دارایی‌های خود را برای دریافت وام یا اعتبار معاملاتی کارگزاری‌ها، نزد شرکت سپرده‌گذاری مرکزی بهعنوان ضمانت قفل می‌کنند.
هرچه شرایط اقتصادی جامعه سخت‌تر می‌شود، بانک‌ها نیز شرایط اعطای تسهیلات را دشوارتر می‌کنند. در حال حاضر بخش عده‌ای از تسهیلات بانکی با محاسبه کارکرد حساب ( گردش و مانده) افراد به آن‌ها اعطا می‌شود. دریافت وام بدون این شرایط نیز نیاز به وثایق سنگین مثل سند ملکی یا معرفی چند ضامن معتبر دارد. اما در فرایند وثیقه‌گذاری سهام برای وام، بدون نیاز به ضامن یا ارائه مدارک مختلف از ارزش دارایی‌های بورسی بهعنوان ضمانت استفاده می‌شود. بنابراین وثیقه گذاشتن سهام، راهکاری کارآمد برای از بین بردن دریافت وام محسوب می‌شود.
وثیقه سهام چیست؟
پیش از هر چیز باید بدانیم وثیقه سهام چیست و چه نقشی در نظام مالی دارد. در نظام حقوقی ایران، توثیق سهام بهعنوان یکی از مصادیق وثیقه اموال منقول شناخته و بر اساس مقررات قانون مدنی و دستورالعمل‌های سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات)، انجام می‌شود.
به‌عبارت دیگر، وقتی سهام‌دار سهام خود را نزد یک نهاد مالی توثیق می‌کند در واقع آن را بهعنوان تضمین بازپرداخت تعهداتش در اختیار نهاد مالی قرار می‌دهد. بنابراین، وثیقه سهام به‌معنای تعهد رسمی مالک، برای گرو گذاشتن دارایی بورسی خود نزد یک نهاد مالی یا بانکی در ازای دریافت تسهیلات است. در این روش، مالکیت شخص روی سهام حفظ می‌شود، اما حق فروش یا انتقال آن تا پایان دوره تعهد را ندارد و دارایی‌های او مسدود می‌ماند.
ارزش روز سهام وثیقه‌شده مبنای محاسبه میزان تسهیلات است و تا زمانی که فرد به تعهدات خود (بازپرداخت وام یا اعتبار) عمل کند، سهم در اختیار او باقی می‌ماند. اما اگر وام‌گیرنده به تعهدات خود عمل نکند و بازپرداخت تسهیلات او انجام نشود، نهاد مالی می‌تواند سهام وثیقه شده را به‌فروش برساند و طلب خود را وصول کند.
نحوه وثیقه‌گذاری سهام
این فرایند کاملا الکترونیکی و بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام می‌شود و امنیت آن از طریق اتصال مستقیم به سامانه‌های رسمی بازار سرمایه تضمین شده است.
- انتخاب نهاد مالی ارائه‌دهنده خدمات مورد‌نظر
- ورود به سامانه توثیق سهام و وارد کردن کد ملی
- وارد کردن کد تایید ارسالی برای دریافت اطلاعات پرتفوی از سپرده‌گذاری مرکزی
- مشاهده پرتفوی دارایی‌های قابل توثیق (سهام و صندوق) بدون در نظر گرفتن کارگزار ناظر(قیمت سهم و صندوق با نرخ روز گذشته کاری نمایش داده می‌شود)
- تعیین میزان و نوع دارایی‌هایی که سرمایه‌گذار قصد توثیق آن‌ها را دارد
- پرداخت کارمزد استفاده از خدمات و ارسال درخواست وثیقه‌گذاری سهام به سپرده‌گذاری مرکزی
- پرداخت کارمزد توثیق سهام، امضای قرارداد و تکمیل فرایند
- در نهایت دریافت اعتبار کارگزاری یا خرید (معمولا بین ۵۰ تا ۷۰٪ ارزش روز سهام توثیق شده، کاربر می‌تواند اعتبار یا وام دریافت کند)
پس از تایید نهاد مالی، سهام مورد‌نظر به‌صورت سیستمی در پرتفوی شخص قفل می‌شود و امکان فروش آن تا پایان قرارداد وجود ندارد.
نکته:
سهام حق تقدم و سهام عدالت، قابلیت توثیق ندارند.
مزایای وثیقه‌گذاری سهام برای وام
از سال ۱۴۰۱ با راه‌اندازی سامانه‌ای تحت‌عنوان ستاره سهام و با همکاری مشترک شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، وزارت اقتصاد و دارایی، سازمان بورس و اوراق بهادار و قوه قضائیه، امکان استفاده از سهام بورسی بهعنوان وثیقه برای دریافت انواع تسهیلات فراهم شد. هدف از ایجاد این سامانه، تسهیل روند اعطای وام به افراد و کاهش نیاز به ضامن‌های سنتی بود. فرایند وثیقه‌گذاری سهام با اتصال مستقیم به زیرساخت‌های بازار سرمایه به‌صورت کاملا الکترونیکی و شفاف انجام می‌شود. وثیقه گذاشتن سهام به افزایش دسترسی افراد به منابع مالی و ایجاد ثبات بیشتر در بازار سرمایه کمک می‌کند. کسب نقدینگی، بدون فروش دارایی‌های فعلی نیز از مهم‌ترین مزایای وثیقه‌گذاری سهام به‌شمار می‌رود.
- دسترسی آسان به تسهیلات بدون ضامن و چک؛ در این روش، سهام‌دار مالک سهام خود باقی می‌ماند و تنها حق فروش آن موقتا مسدود می‌شود. در نتیجه، فرد همچنان از منافع مالکیت مانند دریافت سود نقدی یا افزایش قیمت سهام بهره‌مند خواهد بود.
- سرعت بالا در انجام فرایند برخلاف روش‌های سنتی دریافت وام؛ چون فرایند توثیق سهام به‌صورت کاملا آنلاین انجام می‌شود، دریافت وام از طریق وثیقه سهام معمولا در کمتر از چند روز کاری ممکن است. برخلاف وام‌های سنتی که هفته‌ها و شاید ماه‌ها زمان نیاز داشته باشند.
- شفافیت فرایند و ارزیابی منصفانه وثیقه بر اساس ارزش روز دارایی؛ ارزش‌گذاری سهام وثیقه‌شده به‌صورت لحظه‌ای و هوشمند از طریق سامانه سپرده‌گذاری مرکزی انجام می‌شود، بنابراین احتمال خطا یا ارزیابی سلیقه‌ای وجود ندارد.
چالش‌های وثیقه‌گذاری سهام
نوسان قیمت سهام اصلی‌ترین چالش وثیقه گذاشتن سهام محسوب می‌شود. زیرا ممکن است طی دوره توثیق، بازار روند نزولی داشته باشد و سهام افراد افت ارزش پیدا کند. در شرایط عادی سرمایه‌داران می‌توانند در روندهای منفی، سهام خود را بفروشند؛ اما حین دوره توثیق امکان فروش سهم ممکن نیست. پس سرمایه‌دار نمی‌تواند جلوی افت ارزش دارایی توثیق‌شده خود را در روندهای نزولی بگیرد.
به‌دلیل احتمال تغییر در ارزش سهام در دوره توثیق، نهاد مالی معمولا درصدی از ارزش روز سهم را بهعنوان حاشیه اطمینان در نظر می‌گیرد.
فرایند وثیقه‌گذاری سهام با رعایت تمامی الزامات قانونی و نظارتی توسط سپرده‌گذاری مرکزی انجام و مالکیت و حقوق سهام‌دار طی آن به‌طور کامل حفظ می‌شود. پس چالشی در این باره برای متقاضیان توثیق وجود نخواهد داشت.
فرم وثیقه سهام شامل چه چیزهایی است؟
- مشخصات هویتی سهام‌دار
- کدهای بورس و سجام
- فهرست سهام‌های مورد وثیقه
- میزان تسهیلات درخواستی
- مدت زمان قرارداد و نوع تعهد بازپرداخت
آیا وثیقه‌گذاری سهام کارآمد است؟
وثیقه‌گذاری سهام روشی نوین و کارآمد برای تامین مالی است که طی آن فرد ضمن حفظ مالکیت سهام خود از ارزش روز دارایی‌های بورسی برای دریافت نقدینگی استفاده می‌کند. توثیق الکترونیکی سهام یا شفافیت کامل انجام می‌شود و سرعت در دریافت تسهیلات و امنیت قانونی از جمله ویژگی‌هایی مهم آن است که این روش را به گزینه‌ای ایده‌آل برای سهام‌داران متقاضی تسهیلات و اعتبار معاملاتی، تبدیل کرده است. قطعا با توسعه زیرساخت‌های فناوری این فرایند، آینده‌ی وثیقه‌گذاری سهام روشن‌تر خواهد بود و دارایی‌های بورسی می‌توانند به ابزاری هوشمند برای تامین نقدینگی تبدیل شوند.
پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهد که در آینده نزدیک، وثیقه‌گذاری دارایی‌های بورسی یکی از اصلی‌ترین ابزارهای اعطای تسهیلات خرد در کشور خواهد بود. با گسترش ارتباط بین سامانه‌های بانکی و بازار سرمایه، افراد می‌توانند بدون نیاز به ضامن، تنها بر اساس پرتفوی بورسی خود، وام یا اعتبار دریافت کنند. این روند نه‌تنها باعث تسهیل دسترسی مردم به منابع مالی می‌شود، بلکه به بهبود جریان نقدینگی در بازار سرمایه و افزایش جذابیت سرمایه‌گذاری منجر خواهد شد.