فرابورس ایران بازاری جدا از بورس و یکی از نهادهای زیرمجموعه بورس اوراق بهادار تهران است که در مهر ماه سال ۱۳۸۷ راه‌اندازی شد. شرکت‌های کوچک‌تر و نوپا و همچنین استارتاپ‌ها که امکان حضور در بورس اوراق بهادار را ندارند، می‌توانند از این بازار برای جذب منابع مالی به‌واسطه عرضه سهام خود استفاده کنند. در واقع فرابورس ایران مانند بورس محلی برای خریدوفروش سهام، اما برای شرکت‌های کوچک‌تر محسوب می‌شود. زیرا فرایند پذیرش شرکت در این بازار ساده‌تر از پذیرش در بورس تهران است. فرابورس همچنین فضایی مناسب برای شرکت‌هایی که می‌خواهند سریع‌تر وارد بازار سرمایه شوند، ایجاد می‌کند. هدف اصلی از ایجاد این بازار تسهیل تامین منابع مالی برای همه شرکت‌ها و در نتیجه آن رشد اقتصادی بود.
تفاوت فرابورس ایران با بورس
در بورس، سهام شرکت‌های عمومی معتبر و بزرگ معامله می‌شود؛ در فرابورس، معاملات عموما مربوط به سهام شرکت‌های کوچک‌تر و کمتر شناخته شده است. میزان جابه‌جایی نقدینگی در بورس عموما بیشتر از فرابورس بوده و معاملات در این بازار سریع‌تر انجام می‌شوند؛ در حالی که فرابورس نقدینگی کمتر با بازه انتظار بیشتر برای انجام معامله دارد.
شرایط پذیرش در فرابورس ایران
- پایین‌تر بودن میزان سهام شناور (حداقل ۵ درصد در بازار دوم)
- امکان پذیرش شرکت‌ها با سرمایه حداقل یک میلیارد ریال در بازار دوم و حداقل حقوق صاحبان سهام یک میلیارد ریال در بازار SME (توضیح در ادامه)
- امکان پذیرش شرکت‌های زیان‌ده یا دارای زیان انباشته به‌شرط داشتن برنامه عملیاتی مناسب برای خروج از زیان
- امکان پذیرش شرکت‌ها از بدو تاسیس در بازار SME و با گذشت یک سال از تاسیس در بازار دوم
- امکان پذیرش شرکت‌ها با جریان وجه نقد عملیاتی منفی
به‌طور کلی پذیرش شرکت‌ها در فرابورس ایران به عواملی مانند حداقل سرمایه شرکت، حداقل تعداد سهامداران، میزان سودآوری شرکت، نسبت حقوق صاحبان سهام به کل دارایی و میزان سابقه شرکت، بستگی دارد.
آشنایی با بازارهای فرابورس ایران
فرابورس ایران شامل ۷ بخش یا بازار است؛ تقسیم‌بندی این بازار به شرکت‌ها این امکان را می‌دهد که بر اساس وضعیت مالی، عملکرد و ریسک‌ها در بازار مناسب خود حضور داشته باشند.
بازار اول فرابورس
مخصوص شرکت‌هایی است که از نظر شفافیت مالی، سطح بالایی دارند. این شرکت‌ها توانسته‌اند، قوانین سخت‌گیرانه بورس را رعایت کنند. سهام شرکت‌های این بخش نقدشوندگی بیشتر و ریسک کمتری دارند.
بازار دوم فرابورس
شرکت‌هایی که در این بازار پذیرفته می‌شوند، عموما تازه تاسیس‌اند و توان مالی شرکت‌های بازار اول را ندارند؛ اما توانسته‌اند استانداردهای موردنیاز سازمان بورس را برای پذیرش فراهم کنند.
بازار سوم فرابورس
بازار عرضه اولیه سهام؛ در این بازار اوراقی که تا به‌حال در بورس و فرابورس پذیرفته نشده‌اند، عرضه می‌شود. سهام شرکت‌های در حال پذیرش، اوراق اخزا، اوراق مشارکت و…، بخشی از این اوراق بهادارند.
بازار پایه فرابورس
شرکت‌هایی که نمی‌توانند در بازارهای اول و دوم فرابورس پذیرش شوند، اما امکان معامله سهام آن‌ها وجود دارد در بازار پایه سهام خود را عرضه می‌کنند. بازار پایه شامل سه تابلو با رنگ‌های زرد، نارنجی و قرمز است که این رنگ‌ها، میزان شفافیت اطلاعات و سطح ریسک شرکت‌ها را نشان می‌دهند.
- بازار پایه زرد: مخصوص شرکت‌هایی است که تمایل به پذیرش در بورس و فرابورس ندارند، اما به‌دلیل الزامات قانونی باید در این بازار حضور داشته باشند.
- بازار پایه نارنجی: شرکت‌هایی که قبلا در بازار بورس بوده‌اند، اما شرایط لازم برای ادامه حضور در آن را از دست داده‌اند، وارد این بازار می‌شوند.
- بازار پایه قرمز: شرکت‌هایی که پذیرش آن‌ها به‌دلیل عدم احراز شرایط بورس و فرابورس، لغو شده است در بازار پایه قرمز قرار می‌گیرند.
به‌دلیل ساده‌تر بودن مقرراتِ ارائه اطلاعات در بازار پایه فرابورس، این بازار نسبت به بازارهای اول و دوم ریسک سرمایه‌گذاری بالاتری دارد.
بازار ابزارهای نوین مالی
انواع ابزارهای مالی مانند انواع اوراق بدهی (مشارکت، اجاره، مرابحه، اخزا و…) در این بازار معامله می‌شوند. هدف اصلی این بازار تامین مالی شرکت‌ها و دولت است و سرمایه‌گذاران این بازار با ریسک کمتری در سرمایه‌گذاری مواجه‌اند.
بازار SME فرابورس
بازار شرکت‌های کوچک و متوسط مانند استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان که قصد تامین مالی از طریق عرضه سهام دارند.
بازار توافقی فرابورس
در بازار توافقی عرضه‌وتقاضا و سامانه‌های معاملاتی، قیمت را مشخص نمی‌کند؛ بلکه بر اساس توافق مستقیم بین خریدار و فروشنده قیمت‌ها مشخص شده و سپس در سامانه ثبت می‌شود (معاملات عمده یا معامله بلوکی). بازار توافقی مناسب معامله‌گران حرفه‌ای است و قیمت‌ها در آن، محدودیتی ندارند (بدون دامنه نوسان قیمت است). این بازار سطح شفافیت اطلاعاتی پایینی دارد و همان‌طور که طبق شرایط توضیح داده مشخص است، اگر معامله‌گر حرفه‌ای بازار سرمایه نباشید، سطح ریسک سرمایه‌گذاری در آن برای شما بسیار بالا خواهد بود.
بیشتر بدانید:
دامنه نوسان چیست؟ محدوده سقف و کف مجاز خریدوفروش برای هر سهم در بازار سرمایه را دامنه نوسان بورس می‌گویند. در واقع دامنه نوسان محدودیتی برای تغییرات قیمت در یک روز معاملاتی است. این سازوکار به‌منظور جلوگیری از هیجانات شدید و حفظ ثبات بازار استفاده می‌شود و بسته به نوع بازار و شرایط سهم متغیر است.
ساعت معاملات فرابورس ایران
معاملات بورس و فرابورس تفاوتی باهم ندارند و ساعت معاملاتی هر دو بازار یکی است. همچنین سبک معامله و دامنه نوسان نیز در این دو بازار تفاوتی باهم ندارد، به‌جز بازار توافقی فرابورس که قبل‌تر به آن اشاره کردیم. بنابراین برای شروع سرمایه‌گذاری در این بازار باید احراز هویت سجام انجام داده و کد بورسی دریافت کنید.
نشانی اینترنتی فرابورس ایران: ifb.ir
آیا فرابورس ایران مثل بورس قابل‌اطمینان است؟
فرابورس ایران به‌طور کامل تحت‌نظارت سازمان بورس اوراق بهادار تهران فعالیت می‌کند. همان‌طور که اشاره کردیم این بازار برای امکان دسترسی بخش بزرگ‌تری از شرکت‌ها و صنایع به تامین مالی از طریق عرضه سهام راه‌اندازی شد. تامین مالی آسان و ارزان، بهره‌مندی از معافیت‌های مالیاتی، اطلاع‌رسانی عرضه سهام به‌صورت هماهنگ و عادلانه، امکان استفاده از سهام برای وثیقه‌گذاری سهام (توثیق سهام بورسی) و معرفی شرکت و محصولات به بخش بزرگ‌تری از جامعه از جمله مزایای حضور در فرابورس برای شرکت‌هاست.
توجه داشته باشید که صندوق‌های سرمایه‌گذاری هم در بازار فرابورس فعال‌اند. همچنین فرایند تامین مالی جمعی یا کرادفاندینگ از طریق این بازار انجام می‌شود. همه متقاضیان تامین مالی از طریق پلتفرم‌های کرادفاندینگ، باید ابتدا مجوزهای لازم را از فرابورس ایران دریافت کنند. مسئولیت نظارت بر طرح‌های تامین مالی جمعی نیز بر عهده فرابورس ایران است. فرابورس را می‌توان مکمل بورس دانست که با افزایش فرصت‌های سرمایه‌گذاری، امکان تنوع‌بخشی به پرتفوی را برای سرمایه‌گذاران بازار سرمایه فراهم می‌کند.