در یک تعریف ساده می‌توان گفت لیکویید شدن به‌معنای از دست رفتن سرمایه شما حین انجام معاملات کریپتوکارنسی است. به‌طور کلی لیکویید (Liquidation) زمانی رخ می‌دهد که درصد سقوط ارزش یک ارز بیشتر از میزان سرمایه شما بوده و پوزیشن معاملاتی باز داشتید؛ اما در سبک‌های مختلف معاملاتی، نحوه لیکویید شدن متفاوت است.
نکته:
اصطلاح لیکویید شدن در بازار ارزهای دیجیتال به‌معنای از دست رفتن کامل دارایی است. اما یک مفهوم متفاوت از لیکویید شدن نیز با نامی مشابه در دایره اصطلاحات ارزهای دیجیتال به‌چشم می‌خورد. عبارت لیکوییدیتی (Liquidity) به‌معنای نقدشوندگی که با لیکویید شدن کاملا متفاوت است. باید توجه داشته باشید که این دو مفهوم را با یکدیگر اشتباه نگیرید.
لیکویید شدن یعنی چه؟
بسته شدن پوزیشن یا حساب معاملاتی در معاملات مارجین یا لوریج را لیکویید شدن می‌گویند. این شرایط زمانی رخ می‌دهد که سرمایه معامله‌گر به‌دلیل کاهش ارزش ارز مورد معامله، دیگر امکان باز بودن پوزیشن و ادامه روند معامله کافی نیست. برای درک دقیق‌تر اصطلاح لیکویید شدن باید در ابتدا با انواع بازارهای معاملاتی ارز دیجیتال آشنا شوید. به‌طور کلی در دنیای کریپتوکارنسی‌ها سه سبک معاملاتی وجود دارد: اسپات، مارجین، فیوچرز.
معاملات اسپات (Spot): در معاملات اسپات مالکیت دارایی‌های ارز دیجیتال بین طرفین معامله منتقل می‌شود. به‌معنای ساده‌تر یک تریدر دارایی خود را می‌فروشد و تریدر دیگر در همان زمان این دارایی را می‌خرد.
معاملات مارجین (Margin): معاملات مارجین با قرض گرفتن از صرافی ثبت می‌شوند. تصور کنید قصد دارید موجودی بیت کوین خود را در بستر یک صرافی به ارز فیات یا کوین دیگری تبدیل کنید، اما به میزان بیشتری از این ارز برای تراکنش ایده‌آل و سود هدف خود نیاز دارید. در این شرایط از سیستم لوریج (Leverage) استفاده می‌کنید و از صرافی مقداری کوین قرض می‌گیرید تا معامله خود را ثبت کنید.
معاملات فیوچرز (Futures): در معاملات فیوچرز (به‌معنای آینده یا آتی) بدون جابه‌جایی دارایی، فقط یک قرارداد بین تریدر و صرافی منعقد می‌شود. در این معاملات تریدرها، بر‌اساس پیش‌بینی خود از تغییر قیمت ارز مشخصی در آینده یک معامله ثبت می‌کنند. برای ثبت این معامله نیازی به سرمایه کافی از ارز مورد‌نظر نیست و امکان ثبت معامله با موجودی کمتر از مبلغ معامله برای کاربر فراهم است. در این بازار معاملاتی، صرافی یک واسطه به‌شمار می‌رود و ضرر معاملات تریدرها به‌عنوان سود معاملات تریدرهای دیگر، مورد استفاده قرار می‌گیرد.
بیشتر بدانید:
لوریج چیست؟ در معاملات مارجین یا فیوچرز می‌توان با استفاده از لوریج (Leverage) سرمایه انجام معامله را چند برابر کرد؛ به این سبک معاملاتی، معاملات اهرمی نیز گفته می‌شود. لوریج در واقع قرض گرفتن از سیستم صرافی برای ثبت یک معامله با مبلغ بالاتر از سرمایه معامله‌گر است. صرافی‌ها با‌توجه به میزان دارایی‌های خود و بر‌اساس سیاست‌های داخلیشان، مقادیر لوریج متفاوتی را به کاربران ارائه می‌کنند. طمع، چاشنی معاملات تمامی بازارهاست. تریدرها اغلب اوقات تنها به سود بیشتر فکر می‌کنند و استفاده از لوریج راه‌حلی برای کسب سود بیشتر محسوب می‌شود. با کمک لوریج می‌توان با سرمایه کمتر سود بالاتری به‌دست آورد. اما باید توجه داشته باشید که اگر با تحلیل اشتباه یا در زمان نادرستی معامله‌ای که در آن از لوریج استفاده کرده‌اید را انجام دهید، نتیجه آن چیزی جز لیکویید شدن در صرافی نخواهد بود. بنابراین استفاده از این گزینه در‌صورتی پیشنهاد می‌شود که شما یک تحلیل بسیار درست از شرایط بازار داشته باشید و زمان زیادی از حضور شما در بازار خرید و فروش ارزهای دیجیتال به‌عنوان یک معامله‌گر گذشته باشد؛ به‌عبارت عامیانه از قدیمی‌های بازار باشید.
لیکویید شدن چگونه اتفاق می‌افتد؟
در معاملات اسپات که مالکیت کوین‌های بین تریدرها مبادله می‌شود، لیکویید شدن زمانی رخ می‌دهد که ارزش دارایی مورد معامله به صفر برسد و دارایی تریدر به‌طور کامل از بین برود.
اما در معاملات مارجین و فیوچرز شرایط لیکویید شدن متفاوت است. این دو معامله در عین این‌که به‌یکدیگر شبیه هستند، تفاوت‌هایی نیز دارند. در یک معامله مارجین مالکیت کوین‌ها بین تریدرها انتقال می‌یابد، اما فروشنده بخشی از دارایی مورد معامله را از صرافی قرض یا لوریج می‌گیرد و معامله را ثبت می‌کند. اگر قیمت این ارز کاهش داشته باشد و پوزیشن معامله هنوز باز باشد، فروشنده در موقعیت ضرر قرار می‌گیرد و ممکن است این ضرر تا حدی باشد که سرمایه اصلی نیز از بین برود. در این حالت صرافی‌ها برای کنترل ریسک و برداشتن دارایی خود از حساب کاربر، پوزیشن را به‌طور خودکار می‌بندند و مقدار باقیمانده از سرمایه را برمی‌دارند.
در معاملات فیوچرز، که دارایی جابه‌جا نمی‌شود و تنها یک قرارداد بین تریدر و صرافی بر اساس پیش‌بینی‌ها ثبت شده نیز شرایط به‌همین شکل است. هنگامی که میزان ضرر بیشتر از مبلغ تعیین شده در معامله باشد، صرافی پوزیشن شما را به‌طور خودکار می‌بندد و سرمایه اصلیتان نیز به حساب صرافی انتقال داده می‌شود.
دلیل لیکویید شدن چیست؟
لیکویید شدن به پوزیشن معامله شما بستگی دارد. در معاملات مارجین و فیوچرز دو سبک پوزیشن لانگ (Long) یا خرید استقراضی و شورت (Short) یا فروش استقراضی، استفاده می‌شود.
در یک پوزیشن لانگ معاملاتی اگر قیمتی که قصد معامله روی آن را دارید از قیمتی که به معامله وارد شدید کمتر شود، پوزیشن شما ابتدا به محدوده ضرر و پس از آن وارد مرز تسویه با صرافی شده و توسط سیستم بسته یا متوقف خواهد شد. در یک پوزیشن معامله شورت، معامله‌گر با تحلیل کاهش قیمت وارد پوزیشن می‌شود و درصورت افزایش قیمت وارد محدوده ضرر و تسویه، در نهایت بسته شدن پوزیشن خواهد خواهد شد.
لیکویید شدن به چه عواملی بستگی دارد؟
- هرچه میزان لوریج بالاتر باشد، احتمال لیکویید شدن بیشتر است (درصد لوریج).
- ورود به پوزیشن‌های معاملاتی با تحلیل و داده‌های نادرست احتمال لیکویید شدن را افزایش می‌دهد.
- در لوریج بالا، درصد کم تغییر قیمت سبب لیکویید شدن می‌شود.
- شرایط بازار روی احتمال لیکویید شدن تاثیر مستقیم دارد.
- میزان سرمایه اصلی تریدر از دلایل مهم لیکویید شدن است.
- زمان اجرای پوزیشن معامله از عوامل مهم در لیکویید شدن است.
اصطلاح لیکویید شدن کاربر در صرافی
همان‌طور که تا به این‌جا اشاره شد، لیکویید شدن به شرایطی گفته می‌شود که تریدر یا معامله‌گر سرمایه کافی برای باز نگه‌داشتن پوزیشن خود ندارد؛ در‌واقع میزان کاهش ارزش کوین مورد معامله در بستر صرافی بیش از میزان سرمایه اصلی او بوده است. اغلب صرافی‌ها قبل از صد‌در‌صد شدن میزان ضرر، پوزیشن کاربر را بسته و سرمایه باقیمانده را به‌عنوان مبلغ کارمزد و بدهی خود برمی‌دارند. در یک جمله می‌توان گفت: وقتی حد ضرر یک معامله به اندازه کل سرمایه تریدر باشد صرافی پوزیشن را بسته و حساب را تسویه و صفر می‌کند.
روش محاسبه قیمت لیکویید شدن
به‌طور معمول صرافی‌ها هنگامی که قصد دارید یک پوزیشن معاملاتی را با لوریج را باز کنید به‌شما درصد احتمال لیکویید شدن یا همان قیمت لیکویید شدن را نمایش می‌دهند. در این پلتفرم‌ها یک ماشین حساب نیز تعبیه شده که کاربران از این طریق می‌توانند قیمت لیکوییدن شدن را محاسبه کنند.
فرمول تعیین قیمت لیکویید:
درصد (قیمت) لیکویید شدن = ۱۰۰/ میزان لوریج
برای مثال اگر از لوریج ۵ استفاده کنید و قیمت ارز دیجیتال مورد معامله شما کاهش ۲۰ درصدی داشته باشد شما لیکویید خواهید شد. (۲۰=۵/۱۰۰)
چگونه از لیکویید شدن جلوگیری کنیم؟
روش‌هایی وجود دارند که شما می‌توانید احتمال لیکویید شدن خود را کاهش دهید. برای این کار باید نکاتی را هنگام اجرای معاملات لوریج در‌نظر داشته باشید و قبل از باز کردن پوزیشن معاملاتی آن‌ها را رعایت کنید.
- از لوریج بالا استفاده نکنید: یکی از اصلی‌ترین عوامل در لیکویید شدن درصد لوریج است. قبل‌تر هم گفتیم هرچه میزان لوریج بیشتر باشد، احتمال لیکویید شدن بالاتر خواهد رفت. برای مثال نوسان قیمت ۲۰ درصدی در یک معامله با لوریج ۵ منجر به لیکویید شدن می‌شود. اما در یک پوزیشن با لوریج ۱۰ تنها ۱۰ درصد نوسان، پوزیشن را بسته خواهد شد.
- بدون تحلیل و استراتژی معامله نکنید: هیچ‌گاه نباید در بازار کریپتوکارنسی بدون تحلیل و استراتژی معامله کنید. این نکته در معاملات مارجین و فیوچرز که با استفاده از لوریج انجام می‌شود بسیار حائز اهمیت است. اگر تحلیل درستی نداشته باشید و بدون برنامه و استراتژی یک پوزیشن معاملاتی را با استفاده از لوریج باز کنید، احتمال لیکویید شدن شما قطعا بالا خواهد رفت. اما اگر بازار را دقیق رصد کنید و استراتژی درستی داشته باشید می‌توانید قبل از لیکویید شدن پوزیشن خود را بسته و از معامله خارج شوید.
- حتما حد ضرر را مشخص کنید: مهم‌ترین راه برای جلوگیری از لیکویید شدن تعیین حد ضرر (Stop Loss) است. همچنین تعیین حد سود (Take Profit) منطقی برای ممانعت از بسته شدن پوزیشن معاملاتی روشی بسیار کارآمد به‌شمار می‌رود. تعیین حد ضرر و حد سود، ریسک پوزیشن معاملاتی شما را مدیریت می‌کند و احتمال لیکویید شدن را کاهش می‌دهد. سعی کنید پس از تعیین این دو پارامتر با تغییرات بازار در آن‌ها تغییری ایجاد نکنید و به حدودی که در ابتدا و با‌توجه به استراتژی معاملاتی خود تعیین کرده‌اید پایبند باشید.
- ارزهای دیجیتال ناشناس را وارد معاملات لوریج نکنید: همه با نوسانات بازار رمزارزها آشنا هستیم. بارها شده پروژه‌های ارز دیجیتال جدید در ابتدا ظهورشان رشد قیمت بسیاری داشته و توانسته‌اند بخش بزرگی از معامله‌گران را جذب کنند؛ اما در موارد متعددی شاهد بوده‌ایم که این ارزها پس از مدتی روندی نزولی در پیش گرفته‌اند. با این حال هنگامی که قیمت این ارزها روند صعودی دارد، بسیاری از افراد برای کسب سود بیشتر وارد معاملات مارجین یا فیوچرز آن‌ها می‌شوند. این پوزیشن‌های معاملاتی بسیار پر‌ریسک هستند. زیرا پروژه‌های نو‌ظهور همیشه در آغاز کار نوسان‌های شدیدی را تجربه خواهند کرد.
- سرمایه زیادی را وارد معاملات لوریج نکنید: قطعا این جمله را بارها شنیده‌اید؛ با بخشی از دارایی خود که توان از دست دادن آن را دارید وارد بازارهای معاملاتی شوید. اهمیت این نکته در رابطه با معاملات پر‌ریسک مارجین و فیوچرز که با استفاده از لوریج صورت می‌گیرند، چند برابر است. هیچ‌گاه تمام دارایی خود را وارد این معاملات نکنید؛ زیرا درصورت بسته شدن پوزیشن تمام موجودیتان از بین خواهد رفت و دامنه لیکویید شدن شما گسترش می‌یابد.