در حالی که ناامیدی و التهاب در بازارها مشاهده می‌شد، آتش جنگ هم به کشور افتاد. هفته ابتدایی اسفند بازار بورس اوراق بهادار شاهد روزهای خوبی نبود و رکود ۲ ماه گذشته در آن همچنان ادامه داشت. در چنین شرایطی بود که حمله نظامی به کشور آغاز شد و اولین قربانی این حمله بازار سهام بود. در دقایق ابتدایی ۹ اسفند ماه ۱۴۰۵، همه معاملات این بازار متوقف و تمامی معامله‌های بازار ابطال شدند. با تصمیم شورای عالی بورس کشور، آغاز فعالیت بازار سهام به اطلاع ثانوی موکول شد. اما مدیران بورسی کشور در روز ۱۷ اسفند تصمیم به بازگشایی معاملات صندوق های درآمد ثابت گرفتند و امکان خریدوفرش صندوق‌های طلا و نقره را هم در ۲۴ اسفند برای سرمایه‌گذاران فراهم کردند. اما صندوق‌های سرمایه‌گذاری این ابزارهای کم‌ریسک روزهای پر تب‌وتابی را پشت‌سر گذاشتند و این سوال برای بسیاری از سرمایه‌گذاران مطرح شد که آیا واقعا صندوق‌ها ابزارهایی کم‌ریسک در همه شرایط‌اند؟ می‌توان به صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت در شرایط بحران اعتماد کرد؟
صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت در جنگ
پس از بسته شدن بازارها در شرایط جنگی و نیاز به نقدینگی افراد در شرایط این‌چنینی بازگشایی صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت با موج گسترده خروج پول از این کانال همراه بود. تنها در روز اول معاملات طی ۱۲۰ دقیقه بیش از ۷ همت پول حقیقی از این صندوق‌های سرمایه‌گذاری خارج شد. معاملات از ساعت ۱۰ تا ۱۲ صبح ۱۷ اسفند معادل ۴۳ هزار و ۸۷۴میلیارد تومان واحد صندوق درآمد ثابت بود.
پس از جنگ ۱۲ روزه در خرداد ماه شروع کار صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت این شاهد خروج ۱۸ هزار و ۴۲۳میلیارد تومان پول حقیقی در این بازار بودیم و در روز دوم معاملات، ۵ هزار و ۴۷۰میلیارد تومان پول از این صندوق‌ها خارج شد و در روز سوم نیز یک هزار و ۹۸۹میلیارد تومان از سرمایه‌های خرد حقیقی، از گردونه معاملات این صندوق‌ها کنار کشیدند. اما در روز چهارم یعنی سوم تیرماه که مقارن با آتش‌بس بود این صندوق‌ها با ورود پول همراه شدند. به‌طور کلی مجموع خروج پول از صندوق‌های درآمد ثابت در ۳ روز معاملاتی نخست طی جنگ ۱۲ روزه، ۲۵ هزار و ۸۸۲میلیارد تومان برآورد می‌شود.
مقایسه این دو مقدار پیام‌هایی برای ما دارد؛ یا سرمایه‌گذاران این بازار به‌نسبت ابتدای سال کاهش داشته‌اند یا سرمایه‌گذاران هیجانات جنگ قبلی را نداشته‌اند. عدم وجود هیجان بیش از حد در صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت همچنین می‌تواند نشان از خروج سرمایه‌گذاران هیجانی و مبتدی از بازار سرمایه باشد.
ترکیب دارایی صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت چیست؟
صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت با عنوان ابزاری کم‌ریسک برای یک سرمایه‌گذاری مطمئن معرفی می‌شوند. این صندوق‌ها سود قابل پیش‌بینی دارند و به دو گروه صندوق‌های با تقسیم سود دوره‌ای و صندوق‌های بدون تقسیم سود، تقسیم می‌شوند. در حالت اول، سود تعیین‌شده در بازه‌های مشخص (مثلا به‌صورت ماهانه) به حساب سرمایه‌گذاران واریز می‌شود. اما در نوع دوم، سود به اصل سرمایه اولیه سرمایه‌گذار، اضافه خواهد شد؛ در نتیجه خالص ارزش دارایی‌های صندوق (NAV) افزایش پیدا کرده و ارزش واحدهای سرمایه‌گذاری رشد می‌کند (NAV بیانگر ارزش خالص هر واحد سرمایه‌گذاری است). اما سوال اینجا مطرح می‌شود که آیا این صندوق‌ها در هر شرایطی بدون ریسک و امن هستند؟ نکته‌ای که برای پاسخ به این پرسش باید به آن توجه داشته باشیم، ترکیب دارایی صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت است.
عمده ترکیب دارایی این صندوق‌ها شامل اوراق با درآمد ثابت مانند اوراق دولتی، سپرده‌های بانکی و اوراق شرکتی کم‌ریسک، می‌شود. قطعا هدف از سرمایه‌گذاری روی این دارایی‌ها، کاهش سطح ریسک سرمایه‌گذاری روی درآمد ثابت‌هاست. در صندوق‌های درآمد ثابت، عموما بین ۷۰ تا ۹۰٪ دارایی‌ها در ابزارهای کم‌ریسک مانند اوراق با درآمد ثابت، سپرده‌های بانکی، اوراق خزانه و سایر دارایی‌های مطمئن سرمایه‌گذاری می‌شود. خوب بخش بزرگی از ترکیب دارایی صندوق‌های درآمد ثابت مربوط به دولت‌هاست. دولتی که درگیر جنگ شده و قطعا با مشکلات اقتصادی روبه‌رو خواهد بود. پس نمی‌توان صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت را یک پناهگاه امن برای سرمایه‌گذاری در شرایط جنگی دانست. زیرا امکان نکول برگه‌های تعهد دولتی در شرایط این‌چنینی بالا می‌رود و ممکن است شاهد بدقولی صندوق‌ها در واریز سود ماهانه باشیم.
دلیل رشد صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت در جنگ چیست؟
برخی کارشناسان معتقدند که صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت یکی از امن‌ترین روش‌‌ها برای سرمایه‌گذاری کوتاه‌مدت است. بنابراین در شرایطی که همه کانال‌های سرمایه‌گذاری ریسک بالایی نشان می‌دهند، توجه تعداد زیادی از سرمایه‌گذاران به صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت معطوف شده است. از این رو شاهد افزایش ورود نقدینگی به این صندوق‌ها در هفته‌های دوم به بعد جنگ بودیم. این نظریه باتوجه به خروج نقدینگی از این صندوق‌ها قبل از شروع جنگ، می‌تواند منطقی و درست باشد.
همچنین باید به این نکته توجه داشت که بخش عمده‌ای از سرمایه‌گذاران درآمد ثابت‌ها، کارمندان و بازنشستگانی‌اند که به‌دنبال یک درآمد ماهانه ثابت کنار حقوقشان هستند، این افراد در شرایط بحرانی نیاز به نقدینگی دارند؛ بنابراین می‌توان بخش عمده خروج نقدینگی از درآمد ثابت‌ها در آغاز جنگ را به این گروه نسبت داد. اما در کنار آن‌ها افرادی که سرمایه قابل‌توجهی دارند و نمی‌خواهند برای کسب سود، ریسک زیادی روی دارایی‌هایشان بکنند، کسانی که به‌دنبال گزینه‌ای امن‌تر از بورس و پرسودتر از بانک هستند و همچنین سرمایه‌گذارانی که قصد دارند برای مدتی پول خود را در جایی مطمئن نگه دارند هم در میان سرمایه‌گذاران صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت حضور دارند. پس این احتمال می‌رود که ورود نقدینگی به صندوق‌ها پس از گذشت ۲ هفته از جنگ می‌تواند از مجرای مالی این افراد باش که به‌دنبال ریسک نیستند و صرفا حفظ نقدینگی برای آن‌ها اهمیت دارد. آن‌ها می‌توانند نقدینگی زیادی را از بازارهای پر ریسک مثل ارز و طلا که در روزهای جنگ نوسان‌های منفی را تجربه کرده‌اند، وارد صندوق‌های درآمد ثابت کنند. نکته بسیار مهم دیگر، حملات سایبری به بانک‌های کشور است؛ چند بانک مطرح در جنگ اخیر هدف حملات بودند و این موضوع سبب شده افراد نگهداری نقدینگی در بانک را ریسک بزرگ‌تری نسبت به صندوق‌های سرمایه‌گذاری بدانند.
تنها مزیت این ابزار سرمایه‌گذاری هم در روزهای بحرانی فقط حفظ اصل سرمایه است که بخش بزرگی از جامعه به‌دنبال آن هستند؛ اما گفتیم که شاید صندوق‌ها در پرداخت سود، خوش‌قول نباشند.
آیا صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت همچنان پر رونق می‌مانند؟
پس از پایان تعطیلات نوروزی و شروع اخبار مذاکرات و آتش‌بس، شاهد رشد مجدد نرخ طلای جهانی بودیم؛ این شرایط ورود نقدینگی به صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت را با توقف عظیم مواجه کرد و سرمایه‌ها مجددا به صندوق‌های سرمایه‌گذاری نقره و طلا تزریق شدند. خوش‌بینی بازارهای مالی به آتش‌بس و پایان جنگ ایران سبب شد سرمایه‌گذاران ایرانی هم از حفظ سرمایه دست بکشند و دوباره به‌سمت کسب سود از طلا و نقره بروند. اما این روند تنها ۲ روز ادامه داشت و با افزایش شدت درگیری بازهم شاهد ورود نقدینگی به درآمد ثابت‌ها بودیم. البته هیجانات ورود و خروج نقدینگی به این صندوق‌ها در مقایسه با روزهای ابتدایی بازگشایی معاملات، قابل مقایسه نبود، اما همچنان ادامه داشت. نکته جالب اینکه رو بعد با ناامیدی سرمایه‌گذاران از پایان درگیری‌ها رو هجدهم فروردین، ۲۷۳۰ میلیارد تومان پول حقیقی از صندوق‌های سرمایه‌گذاری درآمد ثابت خارج شدند و بزرگترین خروج نقدینگی در دو هفته معاملاتی بعد از جنگ در این صندوق‌ها مشاهده شد. اما باز هم خبر مذاکره و ورود نقدینگی به درآمد ثابت‌ها و خروج از صندوق‌های سرمایه‌گذاری طلا و نقره پس از اعلام خبر از آتش‌بس. این روند تکراری قطعا تا پایان کامل درگیری‌ها ادامه خواهد داشت و سرمایه‌گذاران عمده همچنان به‌دلیل توقف فعالیت بازار سهام دارایی خود را بین صندوق‌هایی که امکان معامله آن‌ها فراهم است، جابه‌جا خواهند کرد. با این شرایط آیا این صندوق‌های سرمایه‌گذاری در شرایط فعلی برای سرمایه‌گذاری مناسب‌اند؟
در جنگ درآمد ثابت بخریم یا نه؟
در شرایط جنگی بهترین سرمایه‌گذاری انتظار برای پایان درگیری‌ها و حفظ نقدینگی است. اما عده‌ای به این دیدگاه اعتقاد ندارند و در هر شرایی تنها به‌دنبال کسب سود و افزایش دارایی هستند. اگر صرفا قصد حفظ نقدینگی حال حاضر خود را دارید و به بانک‌ها به دلیل حملات سایبری اعتماد نمی‌کنید، خوب صندوق‌های درآمد ثابت گزینه مناسبی برای این روزها به‌شمار می‌روند. اما قبل‌تر توضیح دادیم که ممکن است در شرایط جنگی چه چالش‌هایی با این سرمایه‌گذاری داشته باشید.
اگر هم به فکر افزایش دارایی هستید یا به ریال این روزها اطمینان ندارید، قطعا صندوق‌های طلا و نقره سرمایه امن‌تری برای شما خواهند بود. اما توجه داشته باشید که در بازار طلا و نقره بر اساس شرایط کنونی قطعا شاهد نوسانات متعدد خواهیم بود، پس مانند درآمد ثابت‌ها برای شما آرامش‌خاطر به‌همراه نخواهند داشت.
در آخر هم بهترین کار برای این روزها، دوری از رفتارهای هیجانی در سرمایه‌گذاری است؛ زیرا یک تصمیم بر اساس خبری که شاید تا چند دقیقه دیگر تکذیب شود، می‌تواند برای شما ضررهای جبران‌ناپذیری داشته باشد. آرامش خود را حفظ کنید و تا حد ممکن از ریسک‌های سرمایه‌گذاری دور بمانید.