صندوق ETF چیست؟

صندوق‌های قابل معامله که به آن‌ها صندوق ETF می‌گویند، یکی از کارآمدترین ابزارهای سرمایه‌گذاری در بورس به‌شمار می‌روند. این صندوق‌ها را می‌توان مانند سهام بورسی از طریق سامانه‌های معاملاتی آنلاین کارگزاری‌ها، خریدو‌فروش کرد؛ به‌همین خاطر به آن‌ها صندوق بورسی نیز می‌گویند. صندوق ETF را در واقع ترکیبی از مزایای صندوق‌های سرمایه‌گذاری و سهام بورسی است. میزان نقدشوندگی بالا و سهولت در خرید‌وفروش، اصلی‌ترین ویژگی این ابزار سرمایه‌گذاری به‌شمار می‌رود.

تعریف صندوق ETF

صندوق قابل معامله یا Exchange Traded Fund که به اختصار صندوق ETF نامیده می‌شود، نوعی صندوق سرمایه‌گذاری است که واحدهای آن مانند سهام، از طریق سامانه‌های آنلاین کارگزاری‌های بورس قابل خرید‌و‌فروش هستند. در صندوق‌ ETF، قیمت هر واحد بر اساس مکانیزم عرضه‌‌و‌تقاضا و به‌صورت لحظه‌ای در بورس مشخص می‌شود؛ به‌همین دلیل ممکن است قیمت معاملاتی واحدهای صندوق با خالص ارزش دارایی‌ها (NAV) آن تفاوت اندکی داشته باشد که به آن حباب قیمتی می‌گویند. بنابراین قیمت صندوق ETF طبق مکانیسمی که به آن اشاره کردیم به‌صورت روزانه تغییر می‌کند.

در این نوع صندوق‌ها، بازارگردان با هدف ایجاد تعادل میان قیمت بازار و ارزش واقعی دارایی‌ها فعالیت می‌کند. با این حال، همسان‌سازی کامل قیمت معاملاتی با NAV صندوق سرمایه‌گذاری همیشه امکان‌پذیر نیست و عموما اختلاف جزئی بین قیمت واحدهای صندوق در بازار و ارزش خالص دارایی‌ها مشاهده می‌شود. عمده دارایی‌های صندوق ETF در سهام، اوراق بدهی، سپرده بانکی یا حتی املاک سرمایه‌گذاری می‌شود. 

ویژگی‌های صندوق ETF

• نقدشوندگی بالا به‌واسطه انجام معاملات در بستر بورس و امکان خرید‌و‌فروش سریع
• کارمزد پایین‌تر در مقایسه با صندوق‌های صدور و ابطال به‌دلیل فرایند ساده‌تر معامله و کاهش هزینه‌های اجرایی
• شفافیت اطلاعاتی به‌دلیل انتشار روزانه داده‌های مربوط به خالص ارزش دارایی‌ها (NAV) و ترکیب پرتفوی سرمایه‌گذاری
• نوسانات قیمتی در بازار
• احتمال اختلاف بین قیمت معاملاتی و NAV (حباب قیمتی)
• ضرورت برای آشنایی نسبی با سازوکار معاملات بورسی

انواع صندوق ETF

صندوق‌های قابل معامله یا ETF در بازار بورس به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند که هرکدام متناسب با هدف سرمایه‌گذاری و میزان ریسک‌پذیری سرمایه‌گذاران طراحی شده‌اند. 

• صندوق ETF درآمد ثابت: این صندوق‌ها به دو دسته صندوق ETF با پرداخت سود ماهانه و سود دوره‌ای تقسیم می‌شوند. پرتفوی صندوق‌های درآمد ثابت ETF را سپرده‌های بانکی و اوراق درآمد ثابت بورسی و فرابورسی مانند اوراق مشارکت، اوراق اجاره، اسناد خزانه اسلامی و… تشکیل می‌دهند.
• صندوق ETF طلا: در بورس کالا فعالیت است. این صندوق‌ها بخش عمده منابع خود را به سرمایه‌گذاری در گواهی سپرده سکه طلا اختصاص می‌دهند. حدود ۷۰‌درصد از دارایی صندوق‌های طلا صرف خرید سکه طلا شده و بخش باقی‌مانده در اوراق با درآمد ثابت سرمایه‌گذاری می‌شود.
• صندوق ETF سهامی: بین ۷۰ تا ۹۵ درصد از سرمایه جمع‌آوری‌شده را در سهام و حق‌تقدم سهام شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس سرمایه‌گذاری می‌کنند. بخش باقی‌مانده پرتفوی که معمولا ۵ تا ۳۰‌درصد است، به اوراق با درآمد ثابت اختصاص دارد.
• صندوق ETF مختلط: ترکیبی از سرمایه‌گذاری در سهام شرکت‌های بورسی و اوراق با درآمد ثابت هستند. ترکیب دارایی در این صندوق‌ها به یکی از دو صورت ۶۰ درصد سهام و ۴۰ درصد اوراق درآمد ثابت یا برعکس، یعنی ۴۰ درصد سهام و ۶۰ درصد اوراق درآمد ثابت تنظیم می‌شود.
• صندوق ETF شاخصی: با هدف تبعیت از عملکرد یکی از شاخص‌های بازار سهام ایجاد می‌شود. این شاخص می‌تواند شاخص کل، هم‌وزن یا سایر شاخص‌های بورسی باشد. طبق مقررات، این صندوق‌ها باید حداقل ۸۵ درصد از دارایی‌های خود را به سهام و حق‌تقدم شرکت‌هایی اختصاص دهند که در شاخص موردنظر حضور دارند.
• صندوق ETF بخشی: به‌جای سرمایه‌گذاری در صنایع مختلف، تمرکز خود را روی یک صنعت مشخص قرار می‌دهد. این صندوق‌ها به سرمایه‌گذاران امکان می‌دهند از بازدهی یک بخش خاص از بازار به‌صورت متمرکز بهره‌مند شوند. صندوق‌های بخشی می‌توانند در صنایع مختلفی مانند فلزات اساسی، پتروشیمی، فناوری، صنایع غذایی، املاک و سایر حوزه‌ها فعالیت داشته باشند.
• صندوق اهرمی ETF: با استفاده از ابزارهای مالی، بازدهی سرمایه‌گذاری را چند برابر می‌کند. این صندوق‌ها برای سرمایه‌گذاران حرفه‌ای مناسب‌اند و در بازارهای صعودی می‌توانند سودهای بالایی ایجاد کنند؛ اما باید توجه داشت که ریسک آن‌ها نیز به همان نسبت افزایش می‌یابد.

بهترین صندوق ETF کدام است؟

انتخاب بهترین صندوق ETF به هدف سرمایه‌گذاری شما بستگی دارد؛ آیا به‌دنبال درآمد ثابت هستید یا رشد سرمایه؟ برخی سرمایه‌گذاران به‌دنبال تنوع‌بخشی هستند و برخی دیگر تمرکز بر یک حوزه خاص را ترجیح می‌دهند.

میزان سود صندوق ETF چقدر است؟

پاسخ این سوال به‌نوع صندوق، ترکیب دارایی‌ها و شرایط بازار بستگی دارد. صندوق‌های درآمد ثابت ETF عموما بازدهی کمی بالاتر از سود بانکی دارند (با ریسک کنترل‌شده) و صندوق‌های سهامی یا اهرمی ETF می‌توانند بازدهی بالاتر (با ریسک بیشتر) داشته باشند.

پرسودترین صندوق ETF کدام است؟

میزان سود صندوق ETF هم بستگی به نوع صندوق و ترکیب دارایی‌های آن دارد.صندوق‌های اهرمی یا سهامی ETF در دوره‌های صعودی بازار می‌توانند سودهای چشمگیری ایجاد کنند، اما در دوره‌های نزولی نیز افت بیشتری دارند. صندوق‌های درآمد ثابت هم انواع مختلف با درصد سودهای متنوع دارند.

صندوق ETF با پرداخت سود ماهانه خوب است؟

صندوق درآمد ثابت ETF یکی از محبوب‌ترین انواع صندوق‌های ETF در ایران است. گفتیم که این صندوق‌ها بخش عمده دارایی خود را در اوراق با درآمد ثابت، سپرده‌های بانکی و اوراق دولتی سرمایه‌گذاری می‌کنند. مزیت اصلی صندوق ثابت ETF، ریسک پایین و بازدهی نسبتا پایدار است و برای افراد ریسک‌گریز و به‌دنبال دریافت سود منظم (ماهانه یا دوره‌ای)، گزینه‌ای مناسب محسوب می‌شود.

تفاوت صندوق ETF با صندوق صدور و ابطالی

نسبت نقدشوندگی صندوق ETF بیشتر از صندوق‌های صدور و ابطالی است. دلیل آن هم امکان خریدو‌فروش ساده و سریع در ساعات معاملات بورس است. در صندوق‌های صدور و ابطالی به‌دلیل زمان‌بر بودن فرایند خرید‌و‌فروش، میزان نقدشوندگی کمتر است. در صندوق ETF، قیمت واحدها به‌دلیل مکانیسم عرضه‌وتقاضا با NAV صندوق اختلاف جزئی دارد. اما در صندوق‌های صدور و ابطال، قیمت واحدها بر اساس NAV پایان روز معاملاتی تعیین می‌شود و اختلاف قیمتی یا حباب وجود ندارد.

اطلاعات مربوط به ترکیب دارایی‌ها و خالص ارزش دارایی‌های صندوق ETF به‌صورت روزانه منتشر می‌شود؛ اما گزارش‌دهی صندوق‌های صدور و ابطالی به شکل دوره‌ای و در بازه‌های هفتگی یا ماهانه انجام می‌گیرد. به‌دلیل ساده‌تر بودن ساختار عملیاتی، کارمزد صندوق ETF منطقی‌تر است. در مقابل، صندوق‌های صدور و ابطالی به‌دلیل فرایندهای مدیریتی و اجرایی پیچیده‌تر، هزینه‌ها و کارمزد بالاتری دارند.

بازدهی هر صندوق به ترکیب دارایی‌های آن وابسته است و نمی‌توان به‌صورت قطعی گفت که همیشه صندوق‌های ETF بازدهی بالاتری نسبت به صندوق‌های صدور و ابطال دارند یا بالعکس. در دوره‌های رونق بازار، ETFها به‌دلیل نقدشوندگی بالا و واکنش سریع به تغییرات قیمتی، قطعا عملکرد بهتری خواهند داشت. اما در شرایط رکود، صندوق‌های صدور و ابطالی به‌دلیل مدیریت محافظه‌کارانه‌تر، نوسانات کمتری را تجربه می‌کنند.

نحوه خرید صندوق ETF

برای خرید صندوق ETF باید ثبت‌نام سجام و احراز هویت در این سامانه را تکمیل کنید، کد بورسی بگیرید، در یک کارگزاری ثبت‌نام کنید، پس از انتخاب نماد صندوق مورد نظر، وجه سفارش را به حساب کارگزاری واریز و خرید خود را انجام دهید.

ساعت خرید‌و‌فروش صندوق‌های ETF

ساعت خرید‌و‌فروش صندوق‌های ETF مشابه ساعات معاملات بورس است.

• پیش گشایش بورس: ۸:۴۵ تا ۹:۰۰ (سهامی، مختلط و درآمد ثابت)
• معاملات پیوسته بورس: ۹:۰۰ تا ۱۵:۰۰ (سهامی، مختلط و درآمد ثابت)
• پیش گشایش فرابورس: ۸:۴۵ تا ۹:۰۰ (سهامی و مختلط)
• معاملات پیوسته فرابورس: ۹:۰۰ تا ۸:۳۰ (سهامی و مختلط)
• پیش گشایش فرابورس: ۸:۳۰ تا ۹:۰۰ (درآمد ثابت)
• معاملات پیوسته فرابورس: ۹:۰۰ تا ۱۵:۰۰ (درآمد ثابت)
• پیش گشایش بورس کالا: ۸:۴۵ تا ۹:۰۰ (کشاورزی)
• معاملات پیوسته بورس کالا: ۹:۰۰ تا ۱۲:۰۰ (کشاورزی)
• پیش گشایش بورس کالا: ۱۱:۳۰ تا ۹:۰۰ (طلا)
• معاملات پیوسته بورس کالا: ۱۲:۰۰ تا ۱۸:۰۰ (طلا)
• خرید صندوق ETF سرمایه‌گذاری امنی است؟

به‌طور کلی، صندوق ETF گزینه‌ای مناسب برای سرمایه‌گذارانی است که به‌دنبال نقدشوندگی بالا، شفافیت اطلاعاتی و امکان کسب سود سریع در بازار سرمایه هستند. با توجه به سازوکار معاملاتی صندوق ETF، این نوع صندوق‌ها بیشتر مورد توجه سرمایه‌گذارانی قرار می‌گیرند که فعال‌تر بوده، با مفاهیم معاملات و تحلیل بازار آشنایی دارند و توان پذیرش ریسک بالاتری دارند.

توجه داشته باشید که ارزش واحدهای صندوق ETF تحت‌تاثیر نوسانات بازار سرمایه تغییر می‌کند و در دوره‌های رکود یا افت بازار، ممکن است کاهش قیمت را تجربه کند. در واقع عملکرد صندوق ETF ارتباط مستقیمی با شرایط کلی بازار سرمایه و وضعیت اقتصادی دارد و در صورت نامساعد بودن شرایط بازار، بازدهی صندوق نیز تحت‌تاثیر قرار خواهد گرفت. به‌همین دلیل، شناخت دقیق ویژگی‌ها، مزایا و ریسک‌های این صندوق‌ها و انتخاب آگاهانه آن‌ها، نقش مهمی در موفقیت سرمایه‌گذاری شما خواهد داشت.