روانشناسی بازار نکته بسیار مهم و حائز اهمیتی است که به‌قدر کافی به آن توجه نمی‌شود. بیشتر تریدرها و سرمایه‌گذاران تصور می‌کنند برای موفقیت صرفا دانش معامله‌گری با چاشنی تحلیل تکنیکال و بنیادی کافی است؛ اما به‌واقع این‌طور نیست. همه بازارهای مالی دست‌خوش نوسان هستند این نوسانات در بازارهای مختلف با شدت‌های متفاوتی اتفاق می‌افتد، اما هیچ بستر اقتصادی را نمی‌توان پیدا کرد که روندی همیشگی داشته باشد. عموم سرمایه‌گذاران در نوسانات دچار هیجان شده و تصمیم‌های آنی می‌گیرند که گاهی این تصمیم‌ها می‌تواند ضررهای جبران‌ناپذیری برای آن‌ها داشته باشد. بهترین روش برای کنترل این هیجانات و احساسات آنی آشنایی با مفاهیم روانشناسی بازار و شناخت راه‌های کنترل سطح احساسات هنگام افزایش یا کاهش قیمت‌هاست.
روانشناسی بازار چیست؟
علم روانشناسی به‌طور کلی روی رفتار افراد مطالعه دارد. روانشناسی بازار نیز وضعیت روانی و عاطفی معامله‌گران را بررسی می‌کند که روی معاملات آن‌ها در بازارهای مختلف تاثیر مستقیم دارد. بررسی این رفتارها سبب می‌شود راهکارهایی برای کنترل احساسات به‌دست آید که معامله‌گر به‌واسطه آن‌ها می‌تواند معاملات خود را از تصمیمات هیجانی در امان نگه دارند. به‌عبارتی دیگر، روانشناسی بازار احساسات و رفتارهایی را بررسی می‌کند که هنگام انجام معاملات بروز می‌دهند.
عموما احساسات ترس و طمع عمده‌ترین عواطف هنگام نوسانات بازارهای مالی هستند و سایر هیجانات معامله‌گران نیز به‌واسطه همین دو حس مهم و تاثیرگذار شکل می‌گیرد. بنابراین روانشناسی بازار به‌طور عمده روی این مفاهیم تمرکز می‌کند. معامله‌گران بازارهای مالی می‌توانند با استفاده از تحلیل‌های تکنیکال و بنیادی و توجه به مفاهیم روانشناسی بازار تا حد قابل‌توجهی کیفیت معاملات خود را افزایش داده و سطح ریسک و ضرر سرمایه‌گذاریشان را کاهش دهند.
روانشناسی بازار در معاملات چه کاربردی دارد؟
نوسانات شدید یک بازار مالی بسیار زیادی روی احساسات و عواطف معامله‌گران و سرمایه‌گذاران آن دارد. گاهی تنها طی چند ساعت یا حتی دقیقه با انتشار یک خبر یا وقوع یک رویداد، ممکن است تمام مناسبات تغییر کند و بازار با یک روند شدید نزولی یا صعودی مواجه شود.
طی این روندهای شدید و ناگهانی سطح هیجان فعالان بازار به‌طور قابل‌توجهی افزایش پیدا کرده و هیجان و احساس بر منطق آن‌ها غلبه می‌کند. در این شرایط تریدر بدون فکر و تحلیل درست، استراتژی خود را فراموش کرده و دست به انجام معاملات هیجانی می‌زند. نتیجه معاملات در این زمان عموما ضررهای هنگفت یا از دست دادن موقعیت‌های طلایی بازار خواهد بود. در شرایط این‌چنینی مهم‌ترین نکته توجه به عواطف و روحیات انسانی است؛ زیرا این احساسات اجتناب‌ناپذیرند و همواره روی نحوه معاملات و سطح سود و ضرر آن‌ها تاثیر می‌گذارند. روانشناسی به‌طور مستقیم به بررسی این مسائل مهم می‌پردازد. پس قطعا اهمیت ویژه‌ای در شکل‌گیری روندها در بازارهای مالی مختلف مثل بازار سهام یا رمزارزها و میزان سود، ضرر و ریسک معاملات آن‌ها دارد.
قواعد روانشناسی بازار
در بررسی مفهوم روانشناسی بازار برخی احساسات بیشترین تاثیر را دارند و باید توجه بیشتری به آن‌ها داشت. این پارامترها را می‌توان یک چرخه احساسی در بازارهای مالی دانست. این چرخه تقریبا میان همه معامله‌گران و سرمایه‌گذاران مشترک است و در دوره‌های فرازونشیب بازار، اغلب افراد دچار آن‌ها خواهند شد.
- ناباوری: همواره بعد از روند نزولی ادامه‌دار و شدید، تریدرها شروع رالی‌های صعودی را نادیده می‌گیرند و حس می‌کنند این روندها نمی‌توانند قدرت بگیرند؛ آن‌ها به شروع رالی صعودی ناامید هستند.
- امید: بعد از این‌که قیمت‌ها تا‌حدودی از سطوح پایین عبور می‌کنند و روند رشد بازار آغاز می‌شود، گاهی معامله گران امید زیادی به‌دست می‌‌آورند و تصور می‌کنند روند صعودی ادامه‌دار است.
- خوش‌بینی: شروع رالی صعودی روی نمودارها در بیشتر مواقع سبب ایجاد حس خوش‌بینی به ادامه روند و ادامه‌دار بودن افزایش قیمت‌ها می‌شود.
- باور: معامله‌گران باور می‌کنند که روند صعودی ادامه خواهد داشت و با‌تصور افزایش قیمت‌ها وارد معاملات جدید می‌شوند.
- هیجان: آغاز روند صعودی و افزایش سود، افراد را هیجان‌زده می‌کند و سبب می‌شود با صدای بلند درباره بازار و سود خود در کانال‌های ارتباطی صحبت کنند.
- فومو: افزایش قیمت‌ها سبب ایجاد فومو (Fomo) یا ترس از دست دادن می‌شود و تریدرها با سودای کسب سودهای کلان با حجم بالایی از دارایی وارد معاملات می‌شوند.
- عقب‌نشینی: برخی معامله‌گران با کسب سود نسبی پس از افزایش قیمت و با شروع یک اصلاح قیمت جزئی خیلی سریع اقدام به برداشت نقدینگی می‌کنند.
- اضطراب: ادامه روند نزولی عموما میان بخش بزرگی از تریدرها حس اضطراب ایجاد می‌کند و آن‌ها را در رابطه با شروع مجدد روند صعودی نگران می‌کند.
- انکار: برخی تریدرها شرایط کنونی را نادیده گرفته یا انکار می‌کنند (در روند نزولی). آن‌ها در این شرایط تبدیل به یک هولدر می‌شوند و تصور می‌کنند که روند به‌زودی معکوس خواهد شد و می‌توان سود کلان گرفت.
- وحشت: افرادی با آغاز روند نزولی دچار ترس شدید می‌شوند و سریع شروع به فروش دارایی‌های خود برای کاهش میزان ضرر و برداشت سرمایه اصلی می‌کنند. آن‌ها عموما با برداشت سود و سرمایه اصلی منتظر خرید مجدد در پایین‌ترین قیمت می‌مانند.
- کاپیتولاسیون: تصور می‌کنند هیچ‌چیز مانع ادامه روند نزولی نمی‌شود و حتی دارایی‌های هولد شده خود را می‌فروشند.
- خشم: با آغاز روند صعودی و بازگشت قیمت‌ها، تریدرهایی که در روند صعودی نیز سود نکرده‌اند دچار خشم می‌شوند؛ آن‌ها تحمل نبود سود یا حتی ضرر در روند صعودی را ندارند.
- دلسردی: تمام امیدها از دست رفته و معامله‌گران برای آن‌که در زمان مناسب از بازار خارج نشده‌اند، احساس حماقت می‌کنند (رکود احساسات).
نکات مهم در روانشناسی بازار برای معاملات
برای سرمایه‌گذاری خود بازده واقع‌بینانه مشخص کنید. هیچ‌گاه انتظار سود بیش از حد در زمان کوتاه را نداشته باشید. همواره درصد سود منطقی برای سرمایه‌گذاری خود در‌نظر داشته بگیرید و بازده مورد‌نظرتان را با شرایط بازار و نرخ یا حجم سرمایه‌گذاریتان بسنجید.
ریسک معاملات خود را براساس حجم دارایی‌تان تنظیم کنید و به حجم سرمایه‌گذاری خود برای تعیین ریسک معاملاتتان توجه ویژه‌ای داشته باشید. اگر سرمایه کمی دارید، به‌هیچ عنوان معاملات با ریسک بالا انجام ندهید.
اصل سرمایه خود را از سودی که به‌دست آورده‌اید تفکیک کنید؛ تفکیک سرمایه اصلی از سود معاملاتتان یک روش بسیار مهم برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری شما و جلوگیری از هیجانات حاصل نوسان بازار خواهد بود.
یکی از مهم‌ترین روش‌ها که هیچ‌گاه نباید از آن چشم‌پوشی کنید، انجام معاملات با تجزیه‌وتحلیل دقیق است. ورود بدون تحلیل به معاملات درصد ریسک را تا حد بسیار زیادی افزایش می‌دهد، افزایش ریسک معاملات احساسات شما را در نوسانات بازار دست‌خوش تغییرات ناگهانی می‌کند. اما این به معنا نیست که اگر تحلیل داشته باشید، قطعا یک معامله سودآور در انتظارتان خواهد بود. ریسک معامله در هیچ‌یک از بازارهای مالی هیچ‌گاه به صفر نخواهد رسید و همواره ضرر محتمل است، اما قطعا تحلیل درست درصد آن را کاهش می‌دهد؛ در نتیجه به کنترل احساسات هم کمک می‌کند.
یکی از بهترین روش‌ها برای کاهش ریسک معاملات و همچنین افزایش سود سرمایه‌گذاری، استفاده از سود معاملات قبلی به‌عنوان سرمایه اصلی در معاملات بعدی است. به‌عبارت ساده‌تر سود معاملاتتان را مجددا سرمایه‌گذاری کنید. با این کار می‌توانید با آرامش‌خاطر بیشتری معاملات خود را ادامه دهید.
چگونه احساسات خود را در معاملات کنترل کنیم؟
بارها اشاره کردیم که احساسات انسانی یکی از پارامترهای اساسی در بازارهای مالی‌اند که دوری از آن‌ها دشوار و گاهی غیر‌ممکن است. احساسات می‌توانند سبک معاملات افراد را به‌طور کلی تغییر دهند و ممکن است تنها در عرض چند ثانیه یک سرمایه‌گذار وارد یک محدوده ضرر بسیار شدید کرده یا حتی یا یک موقعیت سودآور و رویایی برای او ایجاد کنند.
حتی اگر احساساتتان در برهه‌ای سبب شود در محدوده سود کلان قرار گیرید، باز هم نباید استراتژی معاملاتی خود را فدای احساسات کنید. معاملات احساسی شاید در بازه‌های زمانی کوتاه مدت، سودآور باشند، اما قطعا روند کلی سرمایه‌گذاری را نمی‌توان بر پایه احساسات و هیجانات آنی بنا کرد. برای آن‌که ریسک و درصد ضرر سرمایه‌گذاری خود را تا حد ممکن کاهش دهید، مسلما بهترین روش دوری از احساس و هیجان و پایبندی به استراتژی معاملاتی‌تان خواهد بود. با قواعد روانشناسی بازار آشنا باشید و هر چند وقت یک‌بار آن‌ها را با خود مرور کنید، اگر احساس کردید در شرایطی قرار دارید که این قواعد بر تصمیم شما حاکم‌اند، معامله پیش‌رو را مجددا بررسی کنید. به‌طور کلی فراموش نکنید که برای باقی ماندن در مدار استراتژی معاملاتی خود و دوری از هیجانات لحظه‌ای، باید با مباحث روانشناسی بازار و احساسات غالب بر نحوه انجام معاملات آشنا باشید.